Cách đọc kết quả siêu âm tuyến giáp giúp bạn hiểu các thông số trên phiếu siêu âm và chủ động trao đổi với bác sĩ khi có bất thường. Việc nắm được ý nghĩa của từng thông số sẽ giúp bạn chủ động theo dõi sức khỏe và trao đổi với bác sĩ dễ dàng hơn. Trong bài viết này, DiaB sẽ hướng dẫn cách đọc kết quả siêu âm tuyến giáp theo từng bước, từ những chỉ số cơ bản đến đánh giá nhân tuyến giáp, hạch cổ và phân loại TIRADS.
Tóm tắt nội dung
Khái quát về siêu âm tuyến giáp
Tuyến giáp là tuyến nội tiết hình cánh bướm, nằm ở phía trước cổ. Tuyến có nhiệm vụ sản xuất hormone tham gia điều hòa chuyển hóa năng lượng, nhiệt độ cơ thể, nhịp tim và nhiều hoạt động khác.
Siêu âm tuyến giáp là phương pháp chẩn đoán hình ảnh sử dụng sóng âm tần số cao để tạo hình ảnh của tuyến giáp và các cấu trúc lân cận. Đây là kỹ thuật không xâm lấn, không sử dụng tia X và thường được dùng để phát hiện, mô tả và theo dõi nhân tuyến giáp. Thông qua siêu âm, bác sĩ đánh giá kích thước tuyến giáp, cấu trúc nhu mô, sự xuất hiện của nhân, thành phần của nhân, độ phản âm, bờ, hình dạng, các ổ tăng âm hoặc vôi hóa.
Siêu âm đặc biệt hữu ích khi người bệnh xuất hiện khối hoặc cảm giác bất thường ở vùng cổ, có nhân giáp được phát hiện trước đó hoặc cần theo dõi sau điều trị. Tuy nhiên, siêu âm chủ yếu đánh giá hình thái, không thay thế hoàn toàn xét nghiệm chức năng tuyến giáp như TSH và FT4. Vì vậy, khi thực hiện cách đọc kết quả siêu âm tuyến giáp, người bệnh nên xem toàn bộ phiếu kết quả thay vì chỉ chú ý đến một con số hoặc một thuật ngữ riêng lẻ.
Các chỉ số quan trọng trong kết quả siêu âm tuyến giáp
Một phiếu siêu âm tuyến giáp thường mô tả nhiều đặc điểm khác nhau. Một số thuật ngữ có thể khiến người mới đọc kết quả cảm thấy khó hiểu. Các thông tin quan trọng thường gồm:
- Kích thước tuyến giáp: Được ghi riêng cho thùy phải, thùy trái và đôi khi có cả eo tuyến giáp.
- Thể tích tuyến giáp: Được tính dựa trên kích thước của các thùy.
- Cấu trúc nhu mô: Có thể được mô tả là đồng nhất hoặc không đồng nhất.
- Độ phản âm: Cho biết mô hoặc nhân phản xạ sóng siêu âm như thế nào.
- Nhân tuyến giáp: Nếu phát hiện nhân, báo cáo thường ghi vị trí, kích thước, thành phần, độ phản âm, hình dạng và bờ.
- Ổ tăng âm hoặc vôi hóa: Có thể được mô tả dưới dạng vôi hóa lớn, vôi hóa ngoại vi hoặc các chấm tăng âm nhỏ.
- Hạch cổ: Bác sĩ có thể đánh giá hình thái và các đặc điểm bất thường của hạch.
- TIRADS: Hệ thống phân tầng nguy cơ dựa trên các đặc điểm siêu âm của nhân giáp.
Theo hệ thống ACR TIRADS, việc đánh giá nhân được thực hiện dựa trên 5 nhóm đặc điểm chính gồm thành phần, độ phản âm, hình dạng, bờ và các ổ tăng âm. Tổng điểm sau đó được dùng để xếp nhóm nguy cơ.
Cách đọc kết quả siêu âm tuyến giáp
Để cách đọc kết quả siêu âm tuyến giáp trở nên đơn giản hơn, bạn có thể lần lượt kiểm tra từ tổng thể tuyến giáp đến từng nhân và hạch vùng cổ.
Bước 1: Kiểm tra kích thước và thể tích tuyến giáp
Trên phiếu siêu âm, kích thước tuyến giáp thường được ghi theo ba chiều của từng thùy, chẳng hạn chiều dài, chiều ngang và chiều trước – sau. Một số kết quả cũng ghi riêng kích thước eo tuyến giáp. Khi đọc, bạn nên quan sát cả thùy phải và thùy trái, thay vì chỉ nhìn vào một con số. Tuyến giáp có thể lớn hơn hoặc nhỏ hơn tùy thể trạng, tuổi, giới tính và tình trạng bệnh.
Tuyến giáp tăng kích thước thường gặp trong một số trường hợp như bướu giáp hoặc bệnh lý viêm. Ngược lại, tuyến nhỏ có thể xuất hiện ở một số bệnh lý mạn tính. Tuy nhiên, kích thước đơn thuần không đủ để xác định tuyến giáp có bệnh hay không.
Vì vậy, nếu kết quả ghi kích thước hơi khác với một khoảng tham khảo nào đó, bạn không nên tự kết luận bất thường. Bác sĩ sẽ kết hợp hình ảnh siêu âm với triệu chứng, khám lâm sàng và xét nghiệm chức năng tuyến giáp khi cần.
Bước 2: Đọc mô tả cấu trúc nhu mô tuyến giáp
Nhu mô là phần mô chính tạo nên tuyến giáp. Trên kết quả siêu âm, nhu mô được mô tả là đồng nhất hoặc không đồng nhất. Nhu mô đồng nhất thường cho thấy cấu trúc tuyến tương đối đều. Trong khi đó, nhu mô không đồng nhất thường xuất hiện trong một số bệnh lý lan tỏa của tuyến giáp, chẳng hạn viêm tuyến giáp.
Tuy nhiên, không nên chỉ dựa vào cụm từ “không đồng nhất” để tự xác định bệnh. Bác sĩ cần xem xét đồng thời độ phản âm, hình ảnh Doppler, triệu chứng và kết quả xét nghiệm hormone hoặc kháng thể nếu có chỉ định. Nếu kết quả có mô tả thêm những vùng tổn thương hoặc nhân giáp, bạn nên đọc tiếp phần mô tả riêng của từng tổn thương thay vì chỉ tập trung vào cấu trúc nhu mô chung.
Bước 3: Đánh giá các đặc điểm của nhân tuyến giáp
Nhân tuyến giáp là vùng mô có đặc điểm khác với phần nhu mô xung quanh. Nhân có thể chứa dịch, thành phần đặc hoặc kết hợp cả hai. Phần lớn nhân tuyến giáp là lành tính, nhưng một số nhân có đặc điểm hình ảnh cần được đánh giá thêm.
Khi đọc kết quả, bạn nên chú ý những thông tin sau:
- Vị trí: Nhân nằm ở thùy phải, thùy trái hay eo tuyến giáp.
- Kích thước: Thường được ghi theo ba chiều, trong đó kích thước lớn nhất được đặc biệt quan tâm.
- Thành phần: Có thể là nang, dạng bọt biển, hỗn hợp nang – đặc hoặc đặc.
- Độ phản âm: Nhân có thể đồng âm, tăng âm, giảm âm hoặc rất giảm âm.
- Hình dạng: Đặc biệt lưu ý đặc điểm “cao hơn rộng”.
- Bờ: Bờ trơn láng thường ít đáng ngờ hơn bờ không đều hoặc có dấu hiệu xâm lấn.
- Ổ tăng âm: Gồm vôi hóa lớn, vôi hóa ngoại vi hoặc các chấm tăng âm nhỏ.
Theo ACR TIRADS, các đặc điểm này được chấm điểm để phân tầng nguy cơ thay vì đánh giá từng dấu hiệu một cách độc lập.
Đặc biệt, nhân tuyến giáp không đồng nghĩa với ung thư. Quyết định theo dõi hay chọc hút tế bào bằng kim nhỏ còn phụ thuộc vào kích thước, đặc điểm hình ảnh, nhóm nguy cơ và bối cảnh lâm sàng. Siêu âm giúp xác định nhân nào đáng chú ý nhưng không phải lúc nào cũng khẳng định bản chất ung thư.
Bước 4: Đánh giá đặc điểm của hạch cổ trên kết quả siêu âm
Trong quá trình siêu âm tuyến giáp, bác sĩ khảo sát thêm các hạch vùng cổ, đặc biệt khi phát hiện nhân có đặc điểm đáng ngờ. Hạch bình thường thường có hình thái đặc trưng, trong khi một số dấu hiệu như mất cấu trúc rốn hạch, hình dạng bất thường, vôi hóa, nang hóa hoặc kiểu tưới máu bất thường khiến bác sĩ cần đánh giá kỹ hơn.
Tuy nhiên, không phải hạch cổ to nào cũng là hạch di căn. Hạch có thể phản ứng do nhiễm trùng hoặc nhiều nguyên nhân khác. Vì vậy, cần xem xét toàn bộ đặc điểm của hạch thay vì chỉ dựa vào kích thước. Nếu kết quả siêu âm ghi nhận hạch có đặc điểm nghi ngờ, bác sĩ sẽ chỉ định thêm xét nghiệm hoặc thủ thuật lấy mẫu tùy trường hợp.
Bước 5: Đọc chỉ số TIRADS trong kết quả
TIRADS là hệ thống được sử dụng để chuẩn hóa cách mô tả và phân tầng nguy cơ của nhân tuyến giáp trên siêu âm. Trong hệ thống ACR TIRADS, nhân được chấm điểm dựa trên thành phần, độ phản âm, hình dạng, bờ và các ổ tăng âm.
Các nhóm ACR TIRADS thường được chia như sau:
- TR1: Lành tính.
- TR2: Không đáng ngờ.
- TR3: Nghi ngờ nhẹ.
- TR4: Nghi ngờ vừa.
- TR5: Nghi ngờ cao.
Điều quan trọng là TIRADS không phải kết luận chẩn đoán ung thư. Chỉ số này giúp bác sĩ xác định mức độ nghi ngờ và lựa chọn hướng theo dõi hoặc can thiệp phù hợp.
Theo bảng ACR TIRADS, ngưỡng theo dõi hoặc chọc hút tế bào bằng kim nhỏ còn phụ thuộc vào nhóm TIRADS và kích thước nhân. Chẳng hạn, với ACR TIRADS, TR3 được theo dõi khi đạt kích thước nhất định và cân nhắc FNA ở ngưỡng lớn hơn; TR4 và TR5 có ngưỡng can thiệp thấp hơn.
Những lưu ý khi đọc kết quả siêu âm tuyến giáp
Cách đọc kết quả siêu âm tuyến giáp giúp người bệnh hiểu sơ bộ những thông tin trên phiếu, nhưng không nên được dùng để tự chẩn đoán hoặc tự quyết định điều trị.
Một số lưu ý quan trọng gồm:
- Không chỉ nhìn vào kích thước nhân: Kích thước cần được đánh giá cùng thành phần, độ phản âm, hình dạng, bờ và các ổ tăng âm.
- Không đồng nhất không có nghĩa là ung thư: Đây có thể là biểu hiện của nhiều tình trạng khác nhau và cần được đánh giá trong tổng thể.
- Không phải nhân nào cũng cần sinh thiết: Chỉ những trường hợp đáp ứng tiêu chí về nguy cơ và kích thước mới được cân nhắc FNA theo hướng dẫn phù hợp.
- TIRADS càng cao không đồng nghĩa chắc chắn mắc ung thư: Đây là hệ thống phân tầng nguy cơ, không phải kết quả giải phẫu bệnh.
- Siêu âm không đánh giá đầy đủ chức năng tuyến giáp: Khi cần, bác sĩ có thể chỉ định thêm TSH, FT4, FT3 hoặc các xét nghiệm khác.
- Nên so sánh với kết quả cũ: Sự thay đổi về kích thước hoặc đặc điểm của nhân qua thời gian có thể có ý nghĩa trong quá trình theo dõi.
- Không tự điều trị dựa trên kết quả siêu âm: Việc dùng thuốc, bổ sung i-ốt hoặc thực phẩm chức năng cần dựa trên tình trạng cụ thể và chỉ định chuyên môn.
Cách đọc kết quả siêu âm tuyến giáp giúp bạn hiểu rõ hơn về kích thước, nhu mô, nhân giáp, hạch cổ và chỉ số TIRADS. Tuy nhiên, đây chỉ là thông tin tham khảo và không thể thay thế chẩn đoán của bác sĩ. Nếu kết quả có bất thường hoặc nhân giáp cần theo dõi, bạn nên thăm khám chuyên khoa để được đánh giá và hướng dẫn phù hợp.
Thông tin trong bài viết được tổng hợp nhằm cung cấp kiến thức sức khỏe và không thay thế ý kiến chuyên môn. Khi có vấn đề liên quan đến sức khỏe, hãy liên hệ với bác sĩ hoặc nhân viên y tế để được đánh giá và tư vấn phù hợp.
Xem thêm
- Nhiễm độc giáp có nguy hiểm không? Điều trị như thế nào?
- Giúp bạn nhận biết dấu hiệu ung thư tuyến giáp giai đoạn đầu
- Xét nghiệm chức năng tuyến giáp là gì? Có mục đích gì?
Nguồn tham khảo
- American Thyroid Association – Thyroid Nodules
- Cleveland Clinic – Thyroid Ultrasound
