U tuyến giáp lành tính: Dấu hiệu, nguyên nhân và điều trị

U tuyến giáp lành tính là thuật ngữ chỉ các nhân tuyến giáp hoặc tổn thương khu trú tại bộ phận này không có đặc điểm của ung thư. Vậy làm thế nào để nhận biết u tuyến giáp và điều trị bệnh ra sao? Hãy cùng DiaB tìm hiểu trong bài viết sau đây.

U tuyến giáp lành tính là gì?

U tuyến giáp lành tính (Adenoma tuyến giáp) là những khối u (bướu) được hình thành và phát triển bên trong tuyến giáp. Các khối u tồn tại dưới dạng thể rắn hoặc lỏng, phát sinh từ những tế bào bất thường tại lớp lót mặt trong tuyến giáp, gây rối loạn nội tiết và hình thành khối u theo thời gian.

Phần lớn u tuyến giáp lành tính có kích thước nhỏ, phát triển chậm và không biểu hiện triệu chứng lâm sàng. Một số trường hợp khối u tăng sinh đến kích thước đủ lớn khiến người bệnh cảm nhận, sờ hoặc nhìn thấy, đi kèm cảm giác đè nén khí quản và thực quản, gây khó khăn cho hô hấp và nuốt thức ăn.

Đôi khi, các khối u lành tính tăng tiết hormon thyrosin khiến người bệnh có các triệu chứng cường giáp như nhịp tim nhanh, loạn nhịp tim, tăng tiết mồ hôi, giảm cân không rõ nguyên nhân. Do đó, khi phát hiện khối u vùng cổ, bệnh nhân không được chủ quan mà cần đến cơ sở y tế để được bác sĩ thăm khám kỹ lưỡng.

Nguyên nhân gây u tuyến giáp lành tính

Có nhiều nguyên nhân hình thành u tuyến giáp lành tính, bao gồm cả vô căn (không xác định được nguyên nhân). Các yếu tố phổ biến nhất có thể kể đến như:

• Thiếu iod: Iod là nguyên liệu thiết yếu để tổng hợp hormon tuyến giáp. Khi cơ thể thiếu iod trong thời gian dài, tuyến giáp phải phì đại và tăng sinh tế bào để bù đắp, lâu dần hình thành nhân giáp hoặc bướu cổ.
• Yếu tố di truyền: Bệnh nhân có tiền sử gia đình từng mắc nhân tuyến giáp hoặc bướu cổ có nguy cơ bị u tuyến giáp cao hơn người bình thường.
• Từng tiếp xúc với bức xạ: Người từng xạ trị vùng đầu, cổ, ngực hoặc thường xuyên tiếp xúc với bức xạ ngoài môi trường có nguy cơ hình thành u tuyến giáp cao hơn.
• Viêm tuyến giáp mạn tính: Viêm tuyến giáp tự miễn kéo dài gây tổn thương nhu mô tụy, nhu mô giáp, dẫn đến suy giáp và kích thích hình thành nhân giáp phì đại.
• Giới tính và tuổi tác: Nữ giới có tỷ lệ mắc u tuyến giáp lành tính cao gấp 4 – 5 lần so với nam giới. Nguyên nhân là do sự thay đổi nội tiết tố estrogen trong thời kỳ mang thai, dậy thì, mãn kinh. Tỷ lệ này cũng tăng dần theo độ tuổi.

Dấu hiệu u tuyến giáp lành tính

Ở giai đoạn đầu khi kích thước khối u còn nhỏ (dưới 1cm), hầu như bệnh nhân không có bất kỳ triệu chứng lâm sàng nào. Tuy nhiên, khi khối u phát triển lớn hơn, bệnh nhân sẽ nhận biết các dấu hiệu u tuyến giáp lành tính điển hình sau đây:

Xuất hiện khối u ở vùng cổ

Khối u vùng cổ là dấu hiệu u tuyến giáp lành tính dễ nhận biết nhất. Bệnh nhân có thể nhìn thấy, sờ thấy hoặc cảm nhận một khối gồ lên ở vùng trước cổ, ngay dưới sụn giáp. Khối u này thường mềm hoặc chắc, bề mặt nhẵn, bờ rõ ràng và dễ di chuyển lên xuống theo nhịp nuốt của bệnh nhân.

Cảm giác vướng cổ và khó nuốt

U tuyến giáp lành tính kích thước lớn gây áp lực chèn ép vào thực quản nằm phía sau. Người bệnh thường xuyên cảm thấy có dị vật vướng ở cổ họng, nuốt nghẹn hoặc khó nuốt thức ăn đặc, thậm chí cảm thấy nghẹn ngay cả khi uống nước.

Khàn giọng và ho kéo dài

Theo thời gian, khối u có thể phát triển lệch sang hai bên và chèn ép vào dây thần kinh hồi quy (có chức năng cử động dây thanh âm). Trong trường hợp này, người bệnh sẽ xuất hiện triệu chứng khàn tiếng, giọng nói biến đổi hoặc ho khan kéo dài mà không liên quan đến bệnh lý hô hấp.

Khó thở, tức ngực

Nhân hoặc bướu tuyến giáp có kích thước lớn hoặc phát triển thòng xuống lồng ngực (bướu giáp thòng) có thể gây chèn ép khí quản. Bệnh nhân sẽ xuất hiện triệu chứng khó thở, thở khò khè khi nằm ngửa hoặc vận động mạnh, kèm theo cảm giác đè nén, tức ngực, đặc biệt khi khối u phát triển xuống vùng trung thất.

U tuyến giáp lành tính có chuyển thành ung thư không?

Về bản chất y khoa, u tuyến giáp lành tính không biến đổi thành ung thư tuyến giáp. Hai thể bệnh này có bản chất tế bào học hoàn toàn khác nhau ngay từ thời điểm khởi phát. Tuy nhiên, bệnh nhân cần lưu ý một số trường hợp đặc biệt sau:

• Chẩn đoán nhầm: Một khối u ban đầu được nghi ngờ lành tính qua siêu âm vẫn có tỷ lệ nhỏ chứa tế bào ác tính nếu không được sinh thiết chọc hút tế bào bằng kim nhỏ (FNA).
• Đa nhân giáp kết hợp: Bệnh nhân có thể có nhiều nhân giáp cùng lúc, trong đó tồn tại song song cả nhân lành tính và nhân ác tính.
• Cần theo dõi định kỳ: Mặc dù không tiến triển thành ung thư, lành tính vẫn có thể tăng kích thước theo thời gian gây biến chứng chèn ép, đòi hỏi người bệnh phải siêu âm theo dõi 6 – 12 tháng/lần.

Cách điều trị u tuyến giáp lành tính

Tùy thuộc vào kích thước, tính chất khối u và mức độ ảnh hưởng đến sinh hoạt của bệnh nhân, bác sĩ sẽ đưa ra phác đồ điều trị u tuyến giáp lành tính phù hợp như sau:

• Khối u kích thước nhỏ từ 1 – 2 cm: Khám theo dõi, chọc xét nghiệm tế bào định kỳ hàng năm. Nếu khối u tăng kích thước nhanh bất thường hoặc xuất hiện tế bào ung thư, bác sĩ sẽ chỉ định phẫu thuật.
• Khối u kích thước từ 2 – 3 cm: Điều trị bằng liệu pháp hormon tuyến giáp L-T4 trong ít nhất 6 tháng. Sau đó, người bệnh được kiểm tra và đánh giá lại: Tiếp tục điều trị và theo dõi (nếu kích thước khối u nhỏ hơn trước) hoặc phẫu thuật (nếu khối u lớn hơn hoặc không có dấu hiệu nhỏ đi).
• Khối u kích thước lớn hơn 4 cm, gây sưng cổ và chèn ép khó thở, khó nuốt, khó phát âm: Chỉ định phẫu thuật mổ tuyến giáp.

Những cách phòng ngừa hiệu quả và an toàn tuyến giáp

Để duy trì tuyến giáp khỏe mạnh và giảm thiểu nguy cơ hình thành u tuyến giáp, bạn nên áp dụng các biện pháp phòng ngừa sau:

• Bổ sung đủ iod: Sử dụng vừa đủ muối iot trong chế độ ăn hằng ngày, tránh thiếu hụt nhưng cũng không nạp quá thừa iod.
• Hạn chế tiếp xúc với bức xạ: Tránh để vùng đầu – cổ tiếp xúc không cần thiết với các tia bức xạ. Khi chụp X-quang hoặc CT vùng nha khoa/đầu – cổ, bạn nên yêu cầu sử dụng giáp chì để bảo vệ tuyến giáp.
• Chế độ ăn uống cân bằng, đủ dinh dưỡng: Tăng cường rau xanh, trái cây tươi giàu chất chống oxy hóa (vitamin C, E, selen) giúp bảo vệ tế bào tuyến giáp khỏi bị tổn thương bởi các gốc tự do.
• Duy trì lối sống lành mạnh: Kiểm soát căng thẳng (stress), không hút thuốc lá và tập thể dục đều đặn để duy trì hệ miễn dịch.
• Tầm soát định kỳ: Duy trì khám sức khỏe định kỳ và thực hiện siêu âm tuyến giáp ít nhất 1 năm/lần, đặc biệt là phụ nữ sau tuổi 30 hoặc người có tiền sử gia đình mắc bệnh lý tuyến giáp.

Câu hỏi thường gặp – FAQ

U tuyến giáp lành tính có nguy hiểm không?

U tuyến giáp lành tính không quá nguy hiểm bởi hầu hết các u lành tính không ảnh hưởng đến tính mạng của bệnh nhân. Tuy nhiên, nếu khối u quá lớn không được xử lý, u sẽ chèn ép khí quản, thực quản gây khó thở, nuốt nghẹn hoặc biến chứng xuất hiện nang.

U tuyến giáp lành tính có cần mổ không?

Đa số u tuyến giáp lành tính không cần phẫu thuật. Mổ u tuyến giáp chỉ được chỉ định khi kích thước khối u quá lớn gây khó thở, khó nuốt, khàn tiếng, u thòng lồng ngực, nghi ngờ u ác tính qua kiểm tra theo dõi hoặc nếu bệnh nhân có nhu cầu thẩm mỹ cao.

U tuyến giáp lành tính có gây đau không?

U tuyến giáp lành tính thường không gây đau. Nếu bệnh nhân cảm thấy đau nhói đột ngột vùng tuyến giáp, đây có thể là dấu hiệu xuất huyết nang giáp hoặc đợt viêm tuyến giáp bán cấp đi kèm.

U tuyến giáp lành tính nên ăn gì và kiêng gì?

Người bệnh u tuyến giáp lành tính cần xây dựng chế độ dinh dưỡng củng cố chức năng tuyến giáp như:

• Thực phẩm nên ăn: Rau lá xanh (rau diếp, rau bina,…); các loại hạt (hạt điều, hạnh nhân, hạt bí,…); thực phẩm chứa nhiều iod (muối iod, rong biển, các loại tảo,….); hải sản (tôm, cua, cá,…); vitamin B (thịt lợn, thịt gà, trứng, rau xanh, các loại đậu, hải sản có vỏ cứng, mầm lúa mì, ngũ cốc nguyên hạt) và các vitamin chống oxy hóa (vitamin A, C, E).
• Thực phẩm không nên ăn: Thực phẩm chế biến sẵn, thực phẩm chế biến từ đậu nành (đậu phụ, sữa đậu nành,…), nội tạng động vật, đường và chất tạo ngọt, rượu bia và chất kích thích, các loại rau họ cải.

U tuyến giáp lành tính là tình trạng thường gặp và hầu hết các trường hợp đều không phải ung thư. Hy vọng bài viết trên đây của DiaB đã giúp bạn hiểu rõ căn bệnh này và có phương pháp thay đổi lối sống để phòng ngừa. Nếu thấy bài viết hay và hữu ích, hãy chia sẻ cho bạn bè và người thân cùng biết nhé!

Thông tin trong bài viết được tổng hợp nhằm cung cấp kiến thức sức khỏe và không thay thế ý kiến chuyên môn. Khi có vấn đề liên quan đến sức khỏe, hãy liên hệ với bác sĩ hoặc nhân viên y tế để được đánh giá và tư vấn phù hợp.

Nguồn tham khảo:

https://bvnguyentriphuong.com.vn/noi-tiet/u-tuyen-giap-lanh-tinh-co-nen-mo-khong-va-giai-phap-dieu-tri-toi-uu

https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/13121-thyroid-nodule

https://ods.od.nih.gov/factsheets/Iodine-HealthProfessional/

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4739132/

Thyroid Nodules