Bệnh viêm giáp Hashimoto: Nguyên nhân, dấu hiệu và điều trị

Viêm giáp Hashimoto là bệnh tuyến giáp tự miễn mạn tính, làm suy giảm chức năng tuyến giáp và dẫn đến suy giáp theo thời gian. Bệnh thường tiến triển âm thầm với các biểu hiện như mệt mỏi, tăng cân, sợ lạnh hoặc khó tập trung. Phát hiện sớm và điều trị đúng giúp kiểm soát bệnh, hạn chế ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe. Cùng DIAB tìm hiểu nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị viêm giáp Hashimoto trong bài viết dưới đây. 

Viêm giáp Hashimoto là gì? 

Viêm tuyến giáp Hashimoto là bệnh tuyến giáp tự miễn mạn tính, trong đó hệ miễn dịch tấn công nhầm các tế bào của tuyến giáp. Tình trạng viêm kéo dài làm tổn thương mô tuyến, giảm sản xuất hormone và thường dẫn đến suy giáp theo thời gian.

Tuyến giáp nằm ở phía trước cổ, có nhiệm vụ sản xuất hormone giúp điều hòa chuyển hóa, nhịp tim, thân nhiệt và việc sử dụng năng lượng. Ở người mắc Hashimoto, cơ thể tạo ra kháng thể chống tuyến giáp và các tế bào miễn dịch xâm nhập vào mô tuyến. Theo thời gian, tuyến giáp bị tổn thương, xơ hóa và hoạt động kém hơn.

Bệnh thường tiến triển chậm. Giai đoạn đầu, chức năng tuyến giáp vẫn bình thường nên người bệnh chưa có triệu chứng rõ ràng. Khi lượng hormone giảm, các biểu hiện suy giáp như mệt mỏi, sợ lạnh, tăng cân, táo bón, da khô và khó tập trung bắt đầu xuất hiện.

Nguyên nhân gây viêm giáp Hashimoto

Nguyên nhân chính xác gây viêm giáp Hashimoto chưa được xác định rõ. Bệnh hình thành do sự phối hợp giữa rối loạn miễn dịch, yếu tố di truyền, thay đổi hormone và tác động từ môi trường ở người có cơ địa nhạy cảm. 

Rối loạn miễn dịch 

Rối loạn miễn dịch là cơ chế chính của bệnh Hashimoto. Hệ miễn dịch nhận nhầm các tế bào tuyến giáp là tác nhân lạ, từ đó tạo kháng thể và huy động tế bào miễn dịch tấn công mô tuyến.

Phản ứng viêm kéo dài làm tổn thương, phá hủy dần các tế bào sản xuất hormone. Theo thời gian, tuyến giáp hoạt động kém và không còn sản xuất đủ hormone đáp ứng nhu cầu của cơ thể, dẫn đến suy giáp.

Yếu tố di truyền

Hashimoto thường gặp hơn ở người có tiền sử gia đình mắc bệnh tuyến giáp hoặc các bệnh tự miễn. Điều này cho thấy yếu tố di truyền góp phần làm hệ miễn dịch dễ phát sinh phản ứng bất thường với tuyến giáp.

Tuy nhiên, bệnh không di truyền theo một gen đơn lẻ. Người mang cơ địa nhạy cảm thường cần thêm các yếu tố thúc đẩy từ hormone, miễn dịch hoặc môi trường để bệnh biểu hiện.

Thay đổi hormone ở phụ nữ 

Hashimoto gặp ở phụ nữ nhiều hơn nam giới, cho thấy hormone sinh dục và sự thay đổi hoạt động miễn dịch có liên quan đến quá trình hình thành bệnh.

Mang thai và giai đoạn sau sinh là những thời điểm hệ miễn dịch thay đổi rõ rệt. Ở phụ nữ có cơ địa nhạy cảm, những thay đổi này liên quan đến sự bộc lộ bệnh tuyến giáp tự miễn. Tuy nhiên, hormone chỉ là một yếu tố góp phần, không phải nguyên nhân duy nhất gây bệnh.

Tác động từ môi trường bên ngoài

Một số yếu tố từ môi trường liên quan đến sự khởi phát Hashimoto ở người đã có sẵn nguy cơ di truyền hoặc miễn dịch, gồm:

• Nhiễm trùng: Một số virus hoặc vi khuẩn được xem là yếu tố kích hoạt phản ứng miễn dịch bất thường ở người nhạy cảm.
• Stress kéo dài: Stress ảnh hưởng đến hoạt động của hệ miễn dịch và được nghiên cứu như một yếu tố liên quan đến bệnh tự miễn.
• Phơi nhiễm bức xạ: Tiếp xúc với mức bức xạ cao làm tăng nguy cơ rối loạn tuyến giáp ở một số nhóm đối tượng.
• Thừa iodine: Lượng iodine quá cao, đặc biệt từ thực phẩm bổ sung, dễ thúc đẩy rối loạn chức năng tuyến giáp ở người có cơ địa tự miễn.

Nhìn chung, Hashimoto không xuất phát từ một nguyên nhân đơn lẻ mà là kết quả của sự tương tác giữa cơ địa và nhiều yếu tố thúc đẩy khác nhau.

Triệu chứng nhận biết viêm giáp Hashimoto

Viêm tuyến giáp Hashimoto thường tiến triển chậm trong nhiều năm nên giai đoạn đầu người bệnh hầu như không nhận thấy bất thường. Khi tuyến giáp bị tổn thương nhiều hơn và lượng hormone giảm, các triệu chứng suy giáp bắt đầu xuất hiện rõ.

Các dấu hiệu thường gặp gồm:

• Toàn thân: Mệt mỏi, uể oải, buồn ngủ nhiều, dễ tăng cân và nhạy cảm với lạnh.
• Da, tóc và móng: Da khô, tóc rụng, móng giòn hoặc dễ gãy.
• Cơ xương khớp: Yếu cơ, đau hoặc cứng cơ, đau và cứng khớp.
• Tiêu hóa: Táo bón do hoạt động chuyển hóa và nhu động ruột chậm lại.
• Thần kinh – tâm trạng: Khó tập trung, suy giảm trí nhớ, tâm trạng buồn hoặc trầm cảm.
• Sinh sản: Phụ nữ dễ gặp kinh nguyệt không đều hoặc lượng máu kinh nhiều hơn bình thường.
• Vùng cổ và khuôn mặt: Tuyến giáp to tạo thành bướu giáp, mặt phù; một số trường hợp có lưỡi to.

Mức độ triệu chứng khác nhau ở từng người và thường rõ dần khi suy giáp tiến triển. Vì các biểu hiện như mệt mỏi, tăng cân hay khó tập trung cũng gặp trong nhiều tình trạng khác, người bệnh cần xét nghiệm chức năng tuyến giáp để xác định nguyên nhân.

Ai có nguy cơ cao mắc bệnh viêm giáp Hashimoto? 

Viêm giáp Hashimoto gặp ở nhiều độ tuổi, nhưng nguy cơ cao hơn ở một số nhóm do ảnh hưởng của giới tính, tuổi, yếu tố gia đình và các bệnh tự miễn đi kèm. Các nhóm cần lưu ý gồm:

• Phụ nữ: Hashimoto gặp ở nữ nhiều hơn nam, cho thấy hormone sinh dục và sự khác biệt trong hoạt động miễn dịch có liên quan đến nguy cơ mắc bệnh.
• Người trung niên: Bệnh xuất hiện ở mọi lứa tuổi nhưng thường gặp hơn ở người trưởng thành, đặc biệt là phụ nữ từ 30–50 tuổi.
• Người có tiền sử gia đình: Nguy cơ tăng khi cha mẹ, anh chị em hoặc người thân mắc bệnh tuyến giáp hay bệnh tự miễn.
• Người mắc bệnh tự miễn khác: Viêm khớp dạng thấp, lupus hoặc đái tháo đường type 1 làm tăng nguy cơ phát triển Hashimoto.
• Phụ nữ mang thai hoặc sau sinh: Những thay đổi trong hoạt động miễn dịch ở giai đoạn này dễ làm bệnh bộc lộ ở người có cơ địa nhạy cảm.
• Người hấp thu quá nhiều iodine: Lượng iodine cao trong chế độ ăn hoặc thực phẩm bổ sung làm tăng nguy cơ rối loạn tuyến giáp ở người đã có yếu tố nền.
• Người phơi nhiễm bức xạ: Tiếp xúc với mức bức xạ cao liên quan đến nguy cơ mắc bệnh tuyến giáp tự miễn cao hơn.

Người thuộc nhóm nguy cơ nên chú ý các biểu hiện như mệt mỏi kéo dài, sợ lạnh, tăng cân, táo bón hoặc vùng cổ to bất thường. Khi xuất hiện các dấu hiệu này, bác sĩ thường chỉ định xét nghiệm chức năng tuyến giáp để đánh giá nguyên nhân.

Chẩn đoán viêm giáp Hashimoto

Chẩn đoán viêm giáp Hashimoto dựa trên triệu chứng, tiền sử bệnh, khám tuyến giáp và các xét nghiệm máu. Bác sĩ cần xác định chức năng tuyến giáp, đồng thời tìm bằng chứng cho thấy phản ứng tự miễn là nguyên nhân gây bệnh.

Các xét nghiệm thường được sử dụng gồm:

• TSH: Hormone kích thích tuyến giáp do tuyến yên sản xuất. Khi hormone tuyến giáp giảm, tuyến yên tăng tiết TSH để kích thích tuyến giáp hoạt động. Vì vậy, TSH tăng thường gợi ý suy giáp nguyên phát.
• FT4: Đánh giá lượng thyroxine tự do trong máu. TSH tăng kèm FT4 giảm cho thấy tuyến giáp không sản xuất đủ hormone.
• Kháng thể anti-TPO: Giúp xác định cơ chế tự miễn. Phần lớn người mắc Hashimoto có kháng thể chống thyroid peroxidase trong máu.
• Kháng thể anti-Tg: Được chỉ định thêm trong một số trường hợp nhằm hỗ trợ chẩn đoán bệnh tuyến giáp tự miễn.

Bác sĩ cũng khám vùng cổ để đánh giá kích thước và tính chất tuyến giáp. Siêu âm tuyến giáp được chỉ định khi tuyến giáp to, có nhân, cấu trúc bất thường hoặc cần phân biệt với bệnh lý tuyến giáp khác.

Kết quả xét nghiệm cần được đánh giá kết hợp. Một người có anti-TPO dương tính nhưng TSH và FT4 vẫn bình thường chưa đồng nghĩa đã suy giáp và thường được theo dõi chức năng tuyến giáp định kỳ.

Điều trị viêm giáp Hashimoto

Điều trị viêm giáp Hashimoto chủ yếu nhằm đưa hormone tuyến giáp về mức phù hợp, cải thiện triệu chứng và duy trì hoạt động cơ thể ổn định. Tùy mức độ suy giáp, bác sĩ sẽ lựa chọn theo dõi, dùng thuốc hoặc can thiệp khi cần. 

Điều trị nội khoa

Levothyroxine là thuốc điều trị tiêu chuẩn khi Hashimoto gây suy giáp. Đây là dạng tổng hợp của hormone T4, hoạt động tương tự thyroxine do tuyến giáp sản xuất tự nhiên, giúp đưa nồng độ hormone về mức phù hợp và cải thiện các triệu chứng suy giáp.

Liều thuốc được bác sĩ xác định dựa trên tuổi, cân nặng, mức TSH, lượng hormone tuyến giáp còn sản xuất và các bệnh lý đi kèm. Sau khi bắt đầu dùng thuốc hoặc thay đổi liều, TSH thường được kiểm tra lại sau khoảng 6 – 10 tuần để điều chỉnh khi cần. Khi liều đã ổn định, người bệnh vẫn cần theo dõi định kỳ.

“Levothyroxine thường được uống khi bụng đói, khoảng 30 – 60 phút trước bữa sáng để thuốc được hấp thu tốt. Canxi, sắt, thực phẩm nhiều chất xơ, sản phẩm từ đậu nành và một số thuốc làm giảm hấp thu levothyroxine, vì vậy cần dùng cách thời điểm uống thuốc theo hướng dẫn của bác sĩ.

Người bệnh không nên tự tăng hoặc giảm liều. Dùng quá nhiều hormone tuyến giáp làm tăng nguy cơ rối loạn nhịp tim và mất xương, trong khi liều không đủ khiến các triệu chứng suy giáp tiếp tục kéo dài.

Trường hợp Hashimoto nhưng chức năng tuyến giáp vẫn bình thường hoặc chỉ suy giáp nhẹ chưa phải lúc nào cũng cần dùng thuốc ngay. Bác sĩ sẽ dựa vào TSH, triệu chứng và các yếu tố nguy cơ để quyết định theo dõi hay điều trị.

Phẫu thuật 

Phẫu thuật không phải phương pháp điều trị thường quy đối với viêm giáp Hashimoto. Phần lớn người bệnh được kiểm soát bằng theo dõi chức năng tuyến giáp và sử dụng hormone thay thế khi cần.

Bác sĩ chỉ cân nhắc phẫu thuật khi tuyến giáp phì đại đáng kể gây chèn ép, dẫn đến khó nuốt, khó thở hoặc cảm giác vướng vùng cổ. Phẫu thuật cũng được xem xét khi xuất hiện nhân tuyến giáp nghi ngờ ác tính hoặc tổn thương cần xử trí ngoại khoa.

Sau khi cắt toàn bộ tuyến giáp, cơ thể không còn sản xuất đủ hormone tuyến giáp nên người bệnh cần sử dụng levothyroxine lâu dài. Vì vậy, chỉ định phẫu thuật phải dựa trên đánh giá chuyên khoa và lợi ích – nguy cơ của từng trường hợp.

Các cách chăm sóc bệnh viêm giáp Hashimoto

Chăm sóc viêm giáp Hashimoto đúng cách giúp duy trì hormone tuyến giáp ổn định, hỗ trợ kiểm soát triệu chứng và bảo vệ sức khỏe lâu dài. Người bệnh nên kết hợp dùng thuốc đúng hướng dẫn, dinh dưỡng hợp lý, sinh hoạt khoa học và tái khám định kỳ.

• Dùng thuốc đúng chỉ định: Nếu đang điều trị bằng levothyroxine, người bệnh cần uống đều đặn theo liều bác sĩ kê, không tự ý tăng, giảm hoặc ngừng thuốc. Thuốc thường được dùng khi bụng đói, trước bữa sáng khoảng 30 – 60 phút để hấp thu tốt hơn.
• Tách thời điểm dùng thuốc với một số thực phẩm, chất bổ sung: Sắt, canxi, đậu nành và một số thuốc làm giảm hấp thu levothyroxine, vì vậy cần dùng cách thời điểm uống thuốc theo hướng dẫn của bác sĩ.
• Duy trì chế độ ăn cân đối: Ưu tiên rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, nguồn đạm phù hợp và chất béo lành mạnh để hỗ trợ sức khỏe chuyển hóa và tim mạch.
• Tránh bổ sung iodine quá mức: Không tự ý dùng iodine liều cao hoặc tiêu thụ quá nhiều rong biển, tảo biển và sản phẩm giàu iodine vì lượng iodine dư thừa làm tăng nguy cơ rối loạn chức năng tuyến giáp ở người có bệnh tự miễn. 
• Vận động phù hợp: Duy trì hoạt động thể chất đều đặn giúp hỗ trợ kiểm soát cân nặng, sức khỏe tim mạch, cơ xương và mức năng lượng hằng ngày.
• Ngủ đủ và kiểm soát căng thẳng: Giấc ngủ đầy đủ và sinh hoạt điều độ giúp cải thiện tình trạng mệt mỏi, đồng thời hỗ trợ sức khỏe thể chất và tinh thần.
• Theo dõi chức năng tuyến giáp: Xét nghiệm TSH theo lịch hẹn giúp bác sĩ đánh giá hiệu quả điều trị và điều chỉnh liều thuốc khi cần, đặc biệt sau thay đổi liều hoặc khi triệu chứng thay đổi.
• Tái khám khi có dấu hiệu bất thường: Người bệnh nên đi khám sớm nếu vùng cổ to nhanh, khó nuốt, khó thở, tim đập bất thường hoặc mệt mỏi tăng rõ.

Viêm giáp Hashimoto là bệnh tự miễn mạn tính, thường làm suy giảm chức năng tuyến giáp và dẫn đến suy giáp theo thời gian. Phát hiện sớm, dùng thuốc đúng chỉ định và duy trì lối sống khoa học giúp kiểm soát triệu chứng, bảo vệ sức khỏe lâu dài. Nếu gặp khó khăn trong kiểm soát cân nặng, xây dựng chế độ dinh dưỡng hoặc quản lý các vấn đề chuyển hóa đi kèm, bạn có thể liên hệ DIAB để được bác sĩ và chuyên gia dinh dưỡng tư vấn.

Thông tin trong bài viết được tổng hợp nhằm cung cấp kiến thức sức khỏe và không thay thế ý kiến chuyên môn. Khi có vấn đề liên quan đến sức khỏe, hãy liên hệ với bác sĩ hoặc nhân viên y tế để được đánh giá và tư vấn phù hợp.

Xem thêm:

• Rối loạn tuyến giáp là gì? Nguyên nhân và cách kiểm soát bệnh
• Suy tuyến cận giáp: Dấu hiệu, nguyên nhân và cách điều trị
• Tuyến ức là gì? Chức năng, bệnh lý và cách phòng ngừa

Nguồn tham khảo:

• https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/hashimotos-disease/symptoms-causes/syc-20351855
• https://www.thyroid.org/hashimotos-thyroiditis/
• https://www.webmd.com/women/hashimotos-thyroiditis-symptoms-causes-treatments
• https://www.hopkinsmedicine.org/health/conditions-and-diseases/hashimotos-thyroiditis