Cường aldosteron tiên phát là một rối loạn nội tiết hiếm gặp nhưng thường bị bỏ sót, vì biểu hiện chính chỉ là huyết áp cao. Không ít người điều trị tăng huyết áp nhiều năm mà vẫn chưa tìm ra căn nguyên thật sự. Cùng Diab tham khảo bài viết dưới đây để hiểu rõ hơn về bệnh lý này nhé.
Tóm tắt nội dung
Cường aldosteron là gì?
Aldosteron là một hormone do vỏ tuyến thượng thận tiết ra. Hormone này giúp thận giữ natri và thải kali, nhờ đó cơ thể duy trì được thể tích máu và huyết áp ổn định.

Ở người mắc bệnh, tuyến thượng thận tiết aldosteron quá mức và không còn tuân theo cơ chế kiểm soát thông thường. Natri cùng nước bị giữ lại nhiều, trong khi kali mất đi qua nước tiểu. Kết quả là huyết áp tăng cao và kali trong máu giảm thấp. Y học còn gọi tình trạng này là hội chứng Conn.
Điều đáng lo là lượng aldosteron dư thừa không chỉ làm tăng huyết áp. Hormone này còn trực tiếp gây tổn thương tim, thận và mạch máu, nên người bệnh có nguy cơ gặp biến cố tim mạch cao hơn hẳn người tăng huyết áp thông thường.
Nguyên nhân gây cường aldosteron tiên phát
Tùy vào nơi bắt nguồn của tình trạng tăng tiết aldosteron, các bác sĩ chia bệnh thành hai nhóm chính. Hãy cùng xem từng nhóm khác nhau ra sao nhé.
Cường aldosteron nguyên phát
Nguyên phát là cách gọi khác của tiên phát, tức là vấn đề xuất phát ngay từ tuyến thượng thận. Các nguyên nhân thường gặp gồm:
- Tăng sản tuyến thượng thận, thường xảy ra ở cả hai bên, chiếm khoảng 70% trường hợp.
- U tuyến lành tính ở một hoặc hai bên tuyến, chiếm khoảng 30%.
- Rối loạn di truyền mang tính gia đình, tuy rất hiếm.
- Ung thư tuyến thượng thận, gặp ở mức cực kỳ hiếm.
Ở người mắc cường aldosteron nguyên phát, chỉ số renin trong máu thường bị ức chế ở mức thấp. Việc xác định đúng nguyên nhân rất quan trọng, vì tổn thương một bên có thể phẫu thuật, còn tổn thương hai bên chủ yếu điều trị bằng thuốc.
Cường aldosteron thứ phát
Ở thể thứ phát, bản thân tuyến thượng thận hoàn toàn bình thường. Aldosteron tăng lên vì cơ thể bị kích thích tiết nhiều renin, thường do lượng máu đến thận giảm.

Các bệnh lý hay gây ra tình trạng này gồm suy tim, xơ gan có cổ trướng, hẹp động mạch thận và hội chứng thận hư. Khác với thể tiên phát, renin ở thể này thường tăng cao, và hướng điều trị chủ yếu là kiểm soát bệnh nền.
Triệu chứng cường aldosteron tiên phát thường gặp
Bệnh thường diễn tiến âm thầm nên rất dễ bị bỏ qua. Dấu hiệu nổi bật nhất là huyết áp cao, có thể đi kèm kali máu thấp và một số biểu hiện như:
- Khát nước nhiều.
- Đi tiểu thường xuyên.
- Mệt mỏi, yếu cơ hoặc ngứa ran ở tay chân.
- Chuột rút.
- Đau đầu.
- Rối loạn thị giác.
Bạn cần lưu ý rằng chỉ khoảng 9–37% người bệnh bị hạ kali máu. Vì vậy, kali bình thường vẫn chưa thể loại trừ bệnh. Bạn nên chủ động đi khám nếu thuộc một trong các trường hợp sau:
- Bị tăng huyết áp từ trước 30 tuổi.
- Huyết áp vẫn cao dù đã dùng từ ba loại thuốc trở lên.
- Có khối u tuyến thượng thận hoặc kali máu thấp.
- Từng bị đột quỵ trước 50 tuổi hoặc có người thân mắc bệnh.

Chẩn đoán và điều trị cường aldosteron tiên phát
Chẩn đoán đúng và kịp thời quyết định phần lớn hiệu quả điều trị. Sau khi xác định bệnh, bác sĩ sẽ chọn phương pháp phù hợp với từng người.
Chẩn đoán

Khi nghi ngờ mắc cường aldosteron nguyên phát, bác sĩ thường tiến hành theo các bước sau:
- Xét nghiệm sàng lọc: đo aldosteron và renin trong máu, sau đó tính tỷ lệ giữa hai chỉ số này, kèm kiểm tra natri và kali.
- Nghiệm pháp xác định: truyền dung dịch muối để xem aldosteron có giảm như bình thường hay không.
- Chẩn đoán hình ảnh: chụp CT hoặc MRI giúp tìm khối u ở tuyến thượng thận.
- Lấy máu tĩnh mạch thượng thận: được xem là tiêu chuẩn vàng để biết tuyến nào đang tiết dư hormone, thường dành cho ca khó hoặc khi dự định phẫu thuật.
Một số thuốc hạ áp có thể làm sai lệch kết quả xét nghiệm. Do đó, bạn hãy làm theo hướng dẫn của bác sĩ về việc ngưng hoặc đổi thuốc trước khi thực hiện, và tuyệt đối không tự ý bỏ thuốc.
Điều trị

Cách điều trị phụ thuộc vào vị trí tổn thương:
- Tổn thương một bên: phẫu thuật nội soi cắt bỏ tuyến thượng thận là lựa chọn hàng đầu, ít rủi ro và thời gian nằm viện ngắn. Phần lớn người bệnh cải thiện huyết áp rõ rệt sau mổ, dù một số cần dùng thêm thuốc trong thời gian đầu.
- Tổn thương hai bên hoặc không thể phẫu thuật: dùng thuốc kháng aldosteron như spironolacton hoặc eplerenon. Spironolacton có thể gây tác dụng phụ như rối loạn kinh nguyệt hoặc vú to ở nam giới, còn eplerenon chọn lọc hơn nhưng giá cao hơn.
Bên cạnh đó, bác sĩ thường khuyên bạn thay đổi lối sống:
- Giảm muối trong bữa ăn.
- Tập thể dục đều đặn.
- Hạn chế rượu bia.
- Ngừng hút thuốc lá.
Sau điều trị, bạn nên tái khám định kỳ để bác sĩ theo dõi huyết áp và nồng độ điện giải.
Cách phòng ngừa bệnh cường aldosteron tiên phát
Hiện chưa có cách nào ngăn bệnh xảy ra hoàn toàn. Tuy nhiên, phát hiện sớm sẽ giúp bạn tránh được nhiều biến chứng nặng nề. Bạn có thể làm những việc sau:
- Đo huyết áp đều đặn tại nhà để phát hiện bất thường kịp thời.
- Đi khám tầm soát sớm nếu thuộc nhóm có nguy cơ.
- Giữ cân nặng hợp lý và điều trị ngưng thở khi ngủ nếu có.
- Tái khám đúng hẹn và không tự ý ngừng thuốc.

Cường aldosteron tiên phát tuy hiếm gặp nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng cách. Bạn đừng chủ quan khi huyết áp cao kéo dài hoặc khó kiểm soát nhé. Nếu thấy bài viết hữu ích, hãy chia sẻ bài viết của Diab tới người thân và bạn bè để mọi người cùng chăm sóc sức khỏe tốt hơn!
Thông tin trong bài viết được tổng hợp nhằm cung cấp kiến thức sức khỏe và không thay thế ý kiến chuyên môn. Khi có vấn đề liên quan đến sức khỏe, hãy liên hệ với bác sĩ hoặc nhân viên y tế để được đánh giá và tư vấn phù hợp.
Nguồn tham khảo:
