Sỏi tụy là gì? Nguyên nhân, triệu chứng, chẩn đoán và điều trị

Nhiều người chỉ biết đến sỏi thận hay sỏi mật mà chưa từng nghe đến sỏi tụy, nên thường bỏ qua những cơn đau bụng âm ỉ của mình. Vậy sỏi tụy là gì, vì sao bệnh xuất hiện và cần xử lý ra sao? Cùng Diab tham khảo bài viết dưới đây để có câu trả lời đầy đủ nhé.

Sỏi tụy là gì?

Sỏi tụy là tình trạng xuất hiện những viên sỏi nhỏ trong ống tụy hoặc nhu mô tụy. Phần lớn sỏi được hình thành từ canxi lắng đọng lâu ngày. Khi sỏi tăng dần về số lượng và kích thước, chúng cản trở dòng chảy của dịch tụy.

Sỏi tụy là tình trạng xuất hiện những viên sỏi nhỏ trong ống tụy hoặc nhu mô tụy
Sỏi tụy là tình trạng xuất hiện những viên sỏi nhỏ trong ống tụy hoặc nhu mô tụy

Tuyến tụy nằm phía sau dạ dày, dài khoảng 15 cm. Cơ quan này tiết enzyme để tiêu hóa chất béo, đạm và tinh bột. Đồng thời, tụy sản xuất insulin và glucagon để giữ đường huyết ổn định. Vì vậy, khi tụy có sỏi, cả quá trình tiêu hóa lẫn chuyển hóa của cơ thể đều bị ảnh hưởng.

Nguyên nhân gây ra sỏi tụy

Viêm kéo dài gây vôi hóa nhu mô tụy và tạo ra sỏi
Viêm kéo dài gây vôi hóa nhu mô tụy và tạo ra sỏi

Sau khi nắm được sỏi tụy là gì, chắc hẳn bạn sẽ muốn biết vì sao sỏi lại hình thành. Có ba nguyên nhân thường gặp:

  • Biến chứng của viêm tụy mạn tính: Viêm kéo dài gây vôi hóa nhu mô tụy và tạo ra sỏi. Đây là nguyên nhân chiếm phần lớn các trường hợp.
  • Biến chứng của sỏi mật: Đoạn cuối ống mật chủ và ống tụy nằm sát nhau khi đổ vào tá tràng. Vì thế, sỏi ở vị trí này có thể chèn ép và gây tắc nghẽn ống tụy.
  • Dư thừa canxi trong thời gian dài: Khi cơ thể nạp canxi nhiều hơn mức cần thiết, lượng dư sẽ lắng đọng trong tụy và dần kết thành sỏi.

Ngoài ra, một số yếu tố khác cũng làm tăng nguy cơ:

  • Canxi trong máu cao
  • Triglyceride trong máu cao
  • Yếu tố di truyền trong gia đình
  • Các bệnh rối loạn tự miễn
  • Hút thuốc lá

Dấu hiệu của sỏi tụy với cơ thể

Ở giai đoạn đầu, bệnh thường diễn ra âm thầm nên nhiều người không hề hay biết. Nếu bạn vẫn băn khoăn sỏi tụy là gì qua biểu hiện thực tế, những dấu hiệu dưới đây sẽ giúp bạn hình dung rõ hơn.

Đau bụng

Sỏi tụy gây đau ở vùng thượng vị, trên rốn
Sỏi tụy gây đau ở vùng thượng vị, trên rốn

Cơn đau ở vùng thượng vị, tức phía trên rốn, là triệu chứng thường gặp nhất. Cơn đau hay xuất hiện sau bữa ăn nhiều dầu mỡ hoặc sau khi uống rượu bia. Đôi khi cơn đau lan lên phần bụng trên bên trái và lan ra sau lưng, người bệnh thường thấy đỡ hơn khi cúi người về phía trước.

Đầy bụng, khó tiêu

Khi sỏi làm tắc ống tụy, dịch tụy không xuống ruột đủ để tiêu hóa thức ăn. Vì vậy, người bệnh thường thấy bụng căng tức, nặng nề sau khi ăn. Cảm giác này sẽ lặp lại nhiều lần trong ngày.

Rối loạn tiêu hóa, phân bất thường

Thiếu enzyme tụy khiến chất béo không được tiêu hóa tốt. Do đó, phân của người bệnh có thể nhiều mỡ, mùi nặng và đi ngoài không thành khuôn. Tình trạng tiêu chảy hoặc đi ngoài thất thường cũng dễ xảy ra.

Sụt cân, mệt mỏi

Khi bị sỏi tụy, cơ thể hấp thu dinh dưỡng kém đi nên người bệnh dần gầy đi
Khi bị sỏi tụy, cơ thể hấp thu dinh dưỡng kém đi nên người bệnh dần gầy đi

Cơ thể hấp thu dinh dưỡng kém nên người bệnh dần gầy đi dù vẫn ăn uống như bình thường. Lâu ngày, họ cảm thấy uể oải và thiếu sức sống. Nếu kéo dài, tình trạng này dẫn đến suy dinh dưỡng.

Buồn nôn, chán ăn

Trong những cơn đau cấp, người bệnh thường buồn nôn và có thể nôn. Nỗi sợ đau sau khi ăn cũng khiến họ ăn ít đi và chán ăn. Nếu kèm sốt cao kéo dài, bạn nên đi khám ngay vì đó có thể là dấu hiệu nhiễm trùng hoặc tắc nghẽn.

Các phương pháp chẩn đoán và điều trị bệnh sỏi tụy

Siêu âm là một trong các phương pháp giúp bác sĩ có thể chẩn đoán bệnh sỏi tụy
Siêu âm là một trong các phương pháp giúp bác sĩ có thể chẩn đoán bệnh sỏi tụy

Bác sĩ chẩn đoán dựa trên triệu chứng lâm sàng kết hợp với kết quả hình ảnh học. Bạn sẽ được hỏi kỹ về bệnh sử, sau đó chỉ định một số xét nghiệm phù hợp như:

  • Siêu âm ổ bụng
  • Chụp X-quang bụng
  • Chụp cắt lớp CT hoặc cộng hưởng từ MRI
  • Siêu âm qua nội soi tiêu hóa (EUS)
  • Nội soi mật tụy ngược dòng (ERCP)
  • Xét nghiệm máu và xét nghiệm phân

Sau khi có kết quả, bác sĩ sẽ chọn hướng điều trị tùy theo kích thước sỏi, vị trí sỏi và mức độ tắc nghẽn. Việc điều trị bệnh sỏi tụy thường gồm các phương pháp sau:

  • Dùng thuốc: Áp dụng cho trường hợp nhẹ, sỏi nhỏ. Bác sĩ có thể kê thuốc giảm đau, thuốc giảm tiết và men tụy để cải thiện tiêu hóa.
  • Nội soi ERCP: Dành cho người không đáp ứng với thuốc và có tắc ống tụy. Qua nội soi, bác sĩ có thể tán sỏi, lấy sỏi hoặc đặt stent.
  • Phẫu thuật: Được cân nhắc khi đau kéo dài, dữ dội và các cách trên không hiệu quả. Tùy tình trạng, bác sĩ sẽ dẫn lưu ống tụy hoặc cắt một phần tuyến tụy.
  • Điều chỉnh lối sống: Đây là bước bắt buộc đi kèm mọi phương pháp, gồm bỏ rượu bia, chia nhỏ bữa ăn và uống đủ nước.

Những cách phòng ngừa bệnh sỏi tụy

Uống đủ nước giúp dịch tụy lưu thông dễ dàng hơn, hạn chế lắng đọng canxi gây sỏi
Uống đủ nước giúp dịch tụy lưu thông dễ dàng hơn, hạn chế lắng đọng canxi gây sỏi

Hiểu sỏi tụy là gì và nguy cơ của bệnh sẽ giúp bạn chủ động bảo vệ tuyến tụy ngay từ hôm nay. Bạn có thể bắt đầu với những thói quen đơn giản sau:

  • Hạn chế rượu bia và các chất kích thích: rượu bia là nguyên nhân hàng đầu gây viêm tụy mạn, từ đó làm tăng nguy cơ hình thành sỏi trong ống tụy.
  • Không hút thuốc lá, tránh hít khói thuốc thụ động: khói thuốc làm tổn thương tế bào tụy và đẩy nhanh quá trình viêm mạn tính, nên cần tránh cả khi bạn không trực tiếp hút.
  • Uống đủ nước, khoảng 2 lít mỗi ngày với người trưởng thành: nước giúp dịch tụy loãng hơn, lưu thông dễ dàng và hạn chế tình trạng lắng đọng canxi gây sỏi.
  • Ăn uống cân bằng, không nạp dư canxi trong thời gian dài: ưu tiên rau xanh, trái cây, đạm lành mạnh, hạn chế đồ chiên rán nhiều dầu mỡ và không tự ý uống canxi liều cao khi chưa có chỉ định của bác sĩ.
  • Tập thể dục đều đặn để tăng cường sức khỏe: vận động khoảng 30 phút mỗi ngày giúp kiểm soát cân nặng, ổn định đường huyết và giảm gánh nặng cho tuyến tụy.
  • Khám sức khỏe định kỳ: người có tiền sử viêm tụy, nghiện rượu hoặc rối loạn chuyển hóa canxi nên kiểm tra thường xuyên để phát hiện sớm bất thường ở tuyến tụy.

Câu hỏi thường gặp – FAQ

Bên cạnh những kiến thức trên, nhiều bạn đọc còn có những thắc mắc rất thực tế về căn bệnh này. Diab đã tổng hợp ba câu hỏi được quan tâm nhiều nhất để bạn tham khảo.

Sỏi tụy có nguy hiểm không?

Bệnh ít khi đe dọa trực tiếp tính mạng, nhưng để lại nhiều hệ lụy nếu không được điều trị. Tụy suy yếu khiến cơ thể hấp thu kém, dễ suy dinh dưỡng và tăng nguy cơ đái tháo đường. Ngoài ra, sỏi còn có thể gây viêm tụy hoặc nang giả tụy.

Sỏi tụy có chữa khỏi hoàn toàn không?

Nếu phát hiện sớm, nhiều trường hợp được lấy sỏi thành công và cải thiện rõ rệt. Tuy nhiên, khi nguyên nhân nền như viêm tụy mạn vẫn còn, sỏi có thể tái phát. Vì vậy, bạn nên tái khám định kỳ và tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ.

Người bị sỏi tụy nên ăn gì?

Bạn nên ăn cân bằng tinh bột, đạm và chất béo tốt, ưu tiên món tươi tự nấu tại nhà.

  • Nên ăn: rau củ quả, thức ăn lỏng như súp hoặc cháo loãng sau điều trị, và các thực phẩm giàu vitamin A, D, E, K
  • Nên hạn chế: sữa và chế phẩm từ sữa, nội tạng động vật, đồ chiên ngập dầu, đường tinh luyện

Sau bài viết này, hy vọng bạn đã hiểu rõ sỏi tụy là gì cũng như cách nhận biết, chẩn đoán và điều trị bệnh. Hãy đi khám sớm khi có những cơn đau bụng bất thường để bảo vệ tuyến tụy của mình. Đừng quên chia sẻ bài viết này của Diab đến người thân và bạn bè để mọi người cùng chủ động chăm sóc sức khỏe nhé!

Thông tin trong bài viết được tổng hợp nhằm cung cấp kiến thức sức khỏe và không thay thế ý kiến chuyên môn. Khi có vấn đề liên quan đến sức khỏe, hãy liên hệ với bác sĩ hoặc nhân viên y tế để được đánh giá và tư vấn phù hợp.

Nguồn tham khảo:

  1. Mechanism and treatment of pancreatic duct stones
  2. Pancreas Stone
Chương trình DiaB

Bạn có nguy cơ tiểu đường không?

  • ✓Vài câu hỏi ngắn, làm ngay
  • ✓Biết mức nguy cơ của bạn
  • ✓Gợi ý bước tiếp theo phù hợp
Làm bài kiểm tra →
Contact Me on Zalo