Ung thư tuyến tụy: Dấu hiệu, nguyên nhân và cách điều trị

Ung thư tuyến tụy là một trong những bệnh ung thư nguy hiểm nhất vì tuyến tụy nằm sâu trong ổ bụng nên các bất thường ở đây rất dễ bị bỏ qua hoặc nhầm lẫn với bệnh tiêu hóa thông thường. Bài viết dưới đây, cùng DiaB tìm hiểu cặn kẽ về khái niệm, dấu hiệu, nguyên nhân, cách chẩn đoán cũng như hướng điều trị và phòng ngừa căn bệnh này. 

Ung thư tuyến tụy là gì?

Tuyến tụy là cơ quan nằm phía sau dạ dày, vừa tiết enzym giúp tiêu hóa thức ăn, vừa sản xuất insulin và glucagon để điều hòa đường huyết. Cơ quan này dài khoảng 15 cm, có hình dạng thuôn dài và được chia thành ba phần là đầu, thân và đuôi tụy.

Ung thư tuyến tụy xảy ra khi các tế bào tại đây phát triển bất thường, mất kiểm soát và hình thành khối u ác tính. Phần lớn trường hợp bắt nguồn từ các tế bào ngoại tiết lót trong ống tụy, thường gặp nhất ở vùng đầu tụy.

Phần lớn ung thư tuyến tụy bắt nguồn từ các tế bào ngoại tiết lót trong ống tụy
Phần lớn ung thư tuyến tụy bắt nguồn từ các tế bào ngoại tiết lót trong ống tụy

Đây được xem là một trong những loại ung thư nguy hiểm bậc nhất vì khối u tiến triển âm thầm, ít biểu hiện rõ ràng ở giai đoạn sớm nên đa phần chỉ được phát hiện khi bệnh đã lan rộng. Vì vậy, việc nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường và đi khám kịp thời có ý nghĩa rất quan trọng trong việc cải thiện cơ hội điều trị và kéo dài thời gian sống cho người bệnh.

Dấu hiệu ung thư tuyến tụy

Ở giai đoạn đầu, người bệnh gần như không có biểu hiện gì đặc trưng, khiến việc phát hiện gặp nhiều khó khăn. Một số dấu hiệu cảnh báo mà bạn không nên chủ quan bỏ qua gồm:

  • Vàng da, vàng mắt kèm ngứa da do khối u chèn ép đường mật
  • Nước tiểu sẫm màu, phân bạc màu hoặc có váng mỡ nổi trên mặt nước
  • Sụt cân nhanh dù không thay đổi chế độ ăn uống
  • Chán ăn, buồn nôn, đầy bụng, khó tiêu kéo dài
  • Đường huyết đột nhiên khó kiểm soát hoặc mới được chẩn đoán đái tháo đường

Nếu các dấu hiệu trên xuất hiện cùng lúc, đặc biệt ở người trên 50 tuổi, bạn nên đi khám sớm để được tầm soát kỹ lưỡng, tránh bỏ lỡ thời điểm vàng trong điều trị.

Giai đoạn đầu của ung thư tuyến tụy có thể gây khó kiểm soát đường huyết
Giai đoạn đầu của ung thư tuyến tụy có thể gây khó kiểm soát đường huyết

Nguyên nhân gây ung thư tuyến tụy

Đến nay y học vẫn chưa xác định được nguyên nhân trực tiếp gây bệnh, nhưng nhiều yếu tố đã được chứng minh làm tăng nguy cơ mắc bệnh rõ rệt. Dưới đây là những yếu tố nguy cơ phổ biến nhất mà bạn cần lưu tâm.

Hút thuốc lá

Người hút thuốc lá có nguy cơ mắc ung thư tuyến tụy cao hơn người không hút
Người hút thuốc lá có nguy cơ mắc ung thư tuyến tụy cao hơn người không hút

Đây là yếu tố nguy cơ hàng đầu, chiếm khoảng một phần tư số ca bệnh. Người hút thuốc lá có nguy cơ mắc bệnh cao gấp đôi so với người không hút, do các chất độc trong khói thuốc gây tổn thương tế bào tụy theo thời gian.

Tuổi tác cao

Nguy cơ mắc bệnh tăng dần theo tuổi, phần lớn ca bệnh được chẩn đoán ở người trên 60 tuổi. Quá trình lão hóa khiến tế bào tụy dễ tích lũy đột biến gen hơn, từ đó tạo điều kiện cho khối u hình thành.

Viêm tụy mạn tính

Tình trạng viêm tụy tái đi tái lại trong thời gian dài có khả năng tiến triển thành ung thư tuyến tụy
Tình trạng viêm tụy tái đi tái lại trong thời gian dài có khả năng tiến triển thành ung thư tuyến tụy

Tình trạng viêm tụy tái đi tái lại trong thời gian dài khiến mô tụy bị tổn thương liên tục, dần hình thành các tổn thương tiền ung thư. Theo thời gian, những tổn thương này có thể biến đổi thành tế bào ác tính.

Tiểu đường

Người mắc đái tháo đường lâu năm, đặc biệt là type 2, có nguy cơ mắc bệnh cao hơn người bình thường. Đáng chú ý, tình trạng tiểu đường khởi phát đột ngột ở người lớn tuổi đôi khi lại chính là dấu hiệu sớm cảnh báo khối u tụy đang âm thầm phát triển.

Yếu tố di truyền

Khoảng 5-10% trường hợp có liên quan đến đột biến gen di truyền từ gia đình, như đột biến BRCA1, BRCA2 hoặc các hội chứng di truyền hiếm gặp khác. Người có người thân trực hệ từng mắc bệnh nên chủ động tầm soát định kỳ để phát hiện sớm.

Triệu chứng của ung thư tuyến tụy

Cơ thể suy nhược là biểu hiện thường thấy ở giai đoạn đầu của ung thư tuyến tụy
Cơ thể suy nhược là biểu hiện thường thấy ở giai đoạn đầu của ung thư tuyến tụy

Khi bệnh tiến triển nặng hơn, các triệu chứng sẽ biểu hiện rõ ràng và ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt. Người bệnh thường đau bụng âm ỉ vùng thượng vị, cơn đau có thể lan ra sau lưng và tăng nặng về đêm, kèm theo mệt mỏi, suy kiệt kéo dài.

Một số triệu chứng thường gặp bao gồm:

  • Đau bụng vùng thượng vị: đau âm ỉ, có thể lan ra sau lưng và tăng nặng về đêm.
  • Vàng da, vàng mắt: xảy ra khi khối u chèn ép đường mật, thường kèm nước tiểu sẫm màu và phân bạc màu.
  • Sụt cân không rõ nguyên nhân: cân nặng giảm nhanh dù không thay đổi chế độ ăn uống hay vận động.
  • Chán ăn, đầy bụng, buồn nôn: cảm giác no sớm, khó tiêu hoặc buồn nôn kéo dài.
  • Phân mỡ: phân nhạt màu, nổi, có mùi hôi và khó xả do cơ thể kém hấp thu chất béo.
  • Mệt mỏi, suy kiệt kéo dài: cơ thể suy nhược, mất sức dù đã nghỉ ngơi.
  • Đường huyết tăng bất thường: xuất hiện đái tháo đường mới hoặc đường huyết khó kiểm soát hơn trước.
  • Huyết khối tĩnh mạch: sưng, đau, nóng đỏ ở một bên chân, do nguy cơ hình thành cục máu đông tăng cao.

Nếu xuất hiện một hoặc nhiều dấu hiệu trên, đặc biệt khi kéo dài và không rõ nguyên nhân, bạn nên đến cơ sở y tế để được bác sĩ thăm khám và chẩn đoán sớm.

Những đối tượng nguy cơ mắc bệnh ung thư tụy

Người béo phì ăn nhiều dầu mỡ là một trong các đối tượng dễ mắc ung thư tuyến tụy
Người béo phì ăn nhiều dầu mỡ là một trong các đối tượng dễ mắc ung thư tuyến tụy

Dựa trên các yếu tố nguy cơ đã nêu, một số nhóm đối tượng sau cần đặc biệt chú ý tầm soát định kỳ:

  • Người hút thuốc lá lâu năm hoặc thường xuyên tiếp xúc khói thuốc
  • Người trên 60 tuổi
  • Người béo phì, ít vận động, chế độ ăn nhiều dầu mỡ
  • Người mắc viêm tụy mạn tính hoặc tiểu đường lâu năm
  • Người có tiền sử gia đình mắc ung thư tụy hoặc mang đột biến gen liên quan

Đánh giá từng giai đoạn ung thư tuyến tụy

Ung thư tuyến tụy được phân giai đoạn dựa trên hệ thống TNM, trong đó:

  • T (Tumor): kích thước và mức độ xâm lấn của khối u.
  • N (Node): mức độ di căn hạch bạch huyết.
  • M (Metastasis): tình trạng lan đến cơ quan xa.

Dựa trên hệ thống này, bệnh được chia thành 5 giai đoạn từ 0 đến IV, giúp bác sĩ chọn phác đồ điều trị phù hợp và tiên lượng chính xác hơn.

Cụ thể, các giai đoạn của ung thư tuyến tụy gồm:

  • Giai đoạn 0 (ung thư tại chỗ): tế bào bất thường chỉ nằm ở lớp niêm mạc ống tụy, chưa xâm lấn sâu vào mô xung quanh.
  • Giai đoạn I: khối u còn khu trú trong tuyến tụy, chưa di căn hạch hay cơ quan khác. Giai đoạn này thường chia nhỏ thành IA (khối u ≤ 2 cm) và IB (khối u > 2 cm).
  • Giai đoạn II: khối u có thể lớn hơn hoặc lan ra mô lân cận trong tụy, và/hoặc đã di căn đến một vài hạch bạch huyết gần đó nhưng chưa lan xa.
  • Giai đoạn III: khối u xâm lấn các mạch máu lớn lân cận (như động mạch mạc treo tràng trên, thân tạng) hoặc di căn nhiều hạch bạch huyết, nhưng chưa di căn đến cơ quan xa.
  • Giai đoạn IV: ung thư đã di căn đến các cơ quan xa như gan, phổi, phúc mạc, đây là giai đoạn muộn nhất.

Phương pháp chẩn đoán ung thư tuyến tụy

Để xác định chính xác bệnh, bác sĩ thường phối hợp nhiều phương pháp cận lâm sàng khác nhau. Mỗi kỹ thuật đóng vai trò riêng trong việc khoanh vùng, đánh giá khối u và xác định bản chất tế bào.

Xét nghiệm máu

Xét nghiệm chức năng gan giúp phát hiện tình trạng tắc mật do khối u chèn ép
Xét nghiệm chức năng gan giúp phát hiện tình trạng tắc mật do khối u chèn ép

Xét nghiệm chức năng gan giúp phát hiện tình trạng tắc mật do khối u chèn ép. Ngoài ra, chỉ số CA 19-9 thường tăng cao ở người bệnh, tuy không đặc hiệu hoàn toàn nhưng vẫn hỗ trợ theo dõi tiến triển bệnh.

Siêu âm

Siêu âm ổ bụng là bước khảo sát ban đầu, giúp phát hiện khối bất thường hoặc tình trạng giãn ống mật. Với những khối u nhỏ, bác sĩ có thể chỉ định siêu âm qua ngả nội soi để quan sát rõ nét hơn.

Chẩn đoán hình ảnh

Chụp CT vùng bụng giúp xác định vị trí, kích thước khối u, từ đó nhận biết được giai đoạn của bệnh
Chụp CT vùng bụng giúp xác định vị trí, kích thước khối u, từ đó nhận biết được giai đoạn của bệnh

Chụp cắt lớp vi tính (CT) hoặc cộng hưởng từ (MRI) vùng bụng giúp xác định vị trí, kích thước khối u cũng như mức độ xâm lấn mạch máu xung quanh. PET/CT có thể được sử dụng thêm để đánh giá tình trạng di căn xa.

Sinh thiết tuyến tụy

Đây là bước xác định chẩn đoán, lấy mẫu mô hoặc tế bào để quan sát dưới kính hiển vi. Bác sĩ có thể thực hiện sinh thiết qua siêu âm nội soi hoặc xuyên qua da dưới hướng dẫn hình ảnh, từ đó xác định chính xác bản chất tế bào là lành hay ác tính.

Những cách phòng tránh ung thư tuyến tụy

Hiện chưa có biện pháp phòng ngừa tuyệt đối, nhưng bạn hoàn toàn có thể chủ động giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh bằng những thay đổi sau:

  • Không hút thuốc lá, tránh xa môi trường khói thuốc.
  • Hạn chế rượu bia và thức uống có cồn nồng độ cao.
  • Duy trì cân nặng hợp lý, tăng cường vận động thể chất.
  • Ưu tiên rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, giảm thịt đỏ và đồ chế biến sẵn.
  • Hạn chế tiếp xúc hóa chất độc hại, mang đồ bảo hộ khi làm việc trong môi trường ô nhiễm.
  • Tầm soát định kỳ nếu thuộc nhóm nguy cơ cao.
Bữa ăn cần hạn chế dầu mỡ và ưu tiên rau xanh, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt
Bữa ăn cần hạn chế dầu mỡ và ưu tiên rau xanh, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt

Câu hỏi thường gặp – FAQ

Ung thư tuyến tụy có gây đau lưng không?

Có. Khi khối u phát triển lớn hoặc xâm lấn ra sau phúc mạc, người bệnh có thể cảm nhận cơn đau lan từ vùng bụng trên ra sau lưng, thường tăng nặng về đêm hoặc sau khi ăn.

Ung thư tuyến tụy có chữa được không?

Nếu được phát hiện ở giai đoạn sớm khi khối u còn khu trú, phẫu thuật cắt bỏ triệt để kết hợp hóa trị có thể mang lại cơ hội khỏi bệnh. Tuy nhiên phần lớn trường hợp được chẩn đoán muộn nên việc điều trị chủ yếu nhằm kiểm soát bệnh và kéo dài thời gian sống.

Ung thư tuyến tụy sống được bao lâu?

Tiên lượng sống phụ thuộc nhiều vào giai đoạn phát hiện bệnh. Tỷ lệ sống còn sau 5 năm tính chung các giai đoạn chỉ khoảng 12%, nhưng nếu phẫu thuật triệt để được ở giai đoạn sớm, tỷ lệ này có thể tăng lên đáng kể.

Ung thư tuyến tụy có di truyền không?

Khoảng 5-10% trường hợp có liên quan đến đột biến gen di truyền trong gia đình. Nếu trong nhà có người thân trực hệ từng mắc bệnh, bạn nên trao đổi với bác sĩ về việc xét nghiệm gen và tầm soát định kỳ.

Ung thư tuyến tụy là căn bệnh nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát tốt hơn nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng hướng. Hy vọng những chia sẻ trên đã giúp bạn hiểu rõ hơn về dấu hiệu, nguyên nhân cũng như cách phòng tránh căn bệnh này. Đừng ngần ngại chia sẻ bài viết của DiaB đến người thân, bạn bè để cùng nhau chủ động bảo vệ sức khỏe nhé!

Thông tin trong bài viết được tổng hợp nhằm cung cấp kiến thức sức khỏe và không thay thế ý kiến chuyên môn. Khi có vấn đề liên quan đến sức khỏe, hãy liên hệ với bác sĩ hoặc nhân viên y tế để được đánh giá và tư vấn phù hợp.

Nguồn tham khảo:

https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/pancreatic-cancer/symptoms-causes/syc-20355421

Gợi ý sản phẩm

Máy đo đường huyết

Hỗ trợ theo dõi sức khỏe tại nhà, không thay thế tư vấn của bác sĩ.

Xem tại Docosan Cares →
Contact Me on Zalo