Béo phì độ 3: Nguyên nhân, biến chứng và cách phòng ngừa

Béo phì độ 3 là mức béo phì nghiêm trọng, làm tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh lý tim mạch, chuyển hóa, hô hấp và cơ xương khớp. Tình trạng này thường hình thành do nhiều yếu tố kết hợp như di truyền, chuyển hóa, môi trường sống và thói quen sinh hoạt. Việc phát hiện sớm, đánh giá đúng mức độ và điều trị phù hợp có ý nghĩa quan trọng trong giảm nguy cơ biến chứng. Cùng DiaB tìm hiểu nguyên nhân, dấu hiệu và cách kiểm soát béo phì độ 3 trong bài viết sau. 

Béo phì độ 3 là gì?

Béo phì độ 3 là mức béo phì nghiêm trọng, ở người trưởng thành thường được xác định khi chỉ số BMI từ 40 kg/m2 trở lên. Đây là bệnh mạn tính làm tăng nguy cơ mắc các vấn đề sức khỏe như tăng huyết áp, đái tháo đường type 2, bệnh tim mạch và ngưng thở khi ngủ.

BMI chỉ là công cụ sàng lọc, không phản ánh đầy đủ lượng mỡ, vị trí phân bố mỡ hoặc tình trạng chuyển hóa của mỗi người. Vì vậy, bác sĩ thường kết hợp BMI với vòng eo, huyết áp, xét nghiệm đường huyết, mỡ máu và các yếu tố sức khỏe khác để đánh giá mức độ ảnh hưởng của béo phì cấp độ 3.

Triệu chứng béo phì độ 3

Béo phì độ 3 không có triệu chứng đặc hiệu, đặc điểm chính ở người trưởng thành là chỉ số BMI đạt từ 40 kg/m2 trở lên. Phần lớn các dấu hiệu người bệnh gặp phải xuất phát từ áp lực cơ học của trọng lượng cơ thể lên các cơ quan hoặc do các bệnh lý đi kèm gây ra.

• Nhanh mệt mỏi và giảm khả năng vận động thể lực.
• Đau nhức khớp gối, khớp hông hoặc vùng thắt lưng do hệ xương khớp chịu tải trọng lớn.
• Thở dốc, hụt hơi khi gắng sức hoặc ngay cả trong các sinh hoạt hằng ngày.
• Ngủ ngáy to, gián đoạn giấc ngủ hoặc thường xuyên buồn ngủ vào ban ngày.
• Đổ mồ hôi nhiều và dễ bị kích ứng, viêm loét tại các vùng nếp gấp da.
• Tăng nguy cơ mắc các rối loạn chuyển hóa như tăng huyết áp hay đường huyết cao.

Nguyên nhân béo phì cấp độ 3

Béo phì cấp độ 3 thường không xuất phát từ một yếu tố riêng lẻ. Tình trạng này hình thành khi nhiều yếu tố như di truyền, rối loạn nội tiết, thuốc đang sử dụng, chế độ ăn, mức vận động và môi trường sống cùng tác động trong thời gian dài. 

Các yếu tố góp phần gồm:

• Di truyền: Một số gen và hội chứng di truyền ảnh hưởng đến cảm giác đói, chuyển hóa năng lượng và nguy cơ tăng cân.
• Rối loạn nội tiết: Suy giáp, hội chứng Cushing và một số rối loạn hormone làm thay đổi chuyển hóa và góp phần tăng cân.
• Thuốc đang sử dụng: Corticosteroid, một số thuốc chống trầm cảm, chống loạn thần hoặc chống động kinh ảnh hưởng đến cân nặng ở một số người.
• Chế độ ăn và mức vận động: Ăn thường xuyên vượt nhu cầu năng lượng kết hợp ít hoạt động thể chất làm tăng lượng mỡ cơ thể theo thời gian.
• Môi trường và điều kiện sống: Khả năng tiếp cận thực phẩm lành mạnh, không gian vận động, điều kiện kinh tế và thói quen ăn uống trong cộng đồng đều ảnh hưởng đến nguy cơ béo phì.
• Giấc ngủ và căng thẳng: Thiếu ngủ và stress kéo dài tác động đến hormone điều hòa cảm giác đói, hành vi ăn uống và cân bằng năng lượng.

Các biến chứng sức khỏe ở người béo phì cấp độ 3

Béo phì cấp độ 3 làm tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh mạn tính do ảnh hưởng đến chuyển hóa, tim mạch, hô hấp và hệ cơ xương khớp. Nguy cơ thường cao hơn khi tình trạng này kéo dài hoặc đi kèm các rối loạn chuyển hóa khác. 

Tăng huyết áp 

Béo phì làm tăng nguy cơ tăng huyết áp do tim phải hoạt động nhiều hơn để đưa máu đến các mô, đồng thời ảnh hưởng đến thận và các cơ chế điều hòa huyết áp. 

Huyết áp cao kéo dài làm tổn thương mạch máu và tăng nguy cơ bệnh tim, đột quỵ hoặc bệnh thận. Vì bệnh thường không có triệu chứng rõ ở giai đoạn đầu, người mắc béo phì nên được kiểm tra huyết áp định kỳ. 

Đái tháo đường type 2 

Tình trạng tích tụ nhiều mô mỡ làm giảm độ nhạy của cơ thể với insulin, khiến khả năng kiểm soát đường huyết suy giảm. Theo thời gian, đường huyết tăng kéo dài tiến triển thành đái tháo đường type 2. Nếu kiểm soát không tốt, bệnh ảnh hưởng đến tim mạch, thận, mắt và hệ thần kinh. 

Ngưng thở khi ngủ 

Mỡ tích tụ quanh vùng cổ và đường hô hấp trên làm đường thở hẹp hơn trong khi ngủ, từ đó tăng nguy cơ ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn. Người bệnh sẽ ngáy lớn, giấc ngủ bị gián đoạn và buồn ngủ vào ban ngày. Tình trạng kéo dài còn ảnh hưởng đến sức khỏe tim mạch và chuyển hóa. 

Gan nhiễm mỡ 

Béo phì làm tăng nguy cơ bệnh gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa (MASLD), trong đó lượng mỡ tích tụ quá mức trong gan. Bệnh thường đi kèm đề kháng insulin, rối loạn lipid máu hoặc đái tháo đường type 2. Ở một số người, tình trạng này tiến triển từ tích tụ mỡ đơn thuần sang viêm, xơ hóa và tổn thương gan nghiêm trọng hơn. 

Thoái hóa khớp 

Trọng lượng cơ thể lớn làm tăng áp lực lên các khớp chịu lực như đầu gối, hông và cổ chân. Bên cạnh tác động cơ học, các yếu tố viêm liên quan đến mô mỡ cũng góp phần thúc đẩy tổn thương khớp. Người bệnh sẽ bị đau, cứng khớp và hạn chế vận động, từ đó ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày. 

Cách điều trị béo phì độ 3

Điều trị béo phì độ 3 cần được cá nhân hóa theo tình trạng sức khỏe, nguyên nhân góp phần gây tăng cân và mục tiêu của từng người. Bác sĩ sẽ đồng thời đánh giá các bệnh lý đi kèm để xây dựng kế hoạch phù hợp, thường bao gồm:

• Điều chỉnh chế độ ăn: Chuyên gia dinh dưỡng hướng dẫn lựa chọn thực phẩm và xây dựng chế độ ăn cân đối, phù hợp với sức khỏe. Một số mô hình ăn lành mạnh như DASH có thể được cân nhắc tùy trường hợp.
• Tăng hoạt động thể chất: Vận động không chỉ hỗ trợ kiểm soát cân nặng mà còn có lợi cho tim mạch, chuyển hóa và thể lực. Loại hình, thời gian và mức độ vận động nên được lựa chọn dựa trên sức khỏe và khả năng của từng người.
• Cải thiện giấc ngủ: Ngủ đủ và điều trị các rối loạn giấc ngủ nếu có là một phần của quản lý béo phì. Người trưởng thành thường được khuyến nghị duy trì trên 7 giờ ngủ mỗi đêm.
• Kiểm soát căng thẳng: Stress kéo dài góp phần làm tăng cân và ảnh hưởng đến thói quen ăn uống. Các biện pháp như thiền, bài tập thở hoặc thư giãn hỗ trợ kiểm soát căng thẳng.
• Trị liệu hành vi và tâm lý: Người bệnh có thể tham gia chương trình kiểm soát cân nặng cá nhân hoặc theo nhóm để điều chỉnh thói quen ăn uống và sinh hoạt. Nếu có lo âu, trầm cảm hoặc vấn đề tâm lý đi kèm, bác sĩ cân nhắc các liệu pháp như CBT, DBT hoặc liệu pháp tâm lý liên cá nhân.
• Sử dụng thuốc điều trị béo phì: Khi thay đổi lối sống chưa mang lại hiệu quả phù hợp, bác sĩ chỉ định thuốc. Các thuốc này chủ yếu tác động đến cảm giác đói, cảm giác no hoặc quá trình chuyển hóa; ví dụ orlistat, phentermine, phentermine–topiramate, naltrexone–bupropion, liraglutide, semaglutide và tirzepatide. Mỗi thuốc có tác dụng phụ và chống chỉ định riêng nên cần được bác sĩ lựa chọn, theo dõi.
• Can thiệp giảm cân: Một số người béo phì nặng được cân nhắc các thủ thuật hoặc phương pháp can thiệp giảm cân khi điều trị bảo tồn chưa đạt hiệu quả hoặc nguy cơ sức khỏe cao. Việc lựa chọn cần dựa trên đánh giá toàn diện của đội ngũ chuyên môn.

Phòng ngừa béo phì cấp độ 3

Phòng ngừa béo phì cấp độ 3 cần tập trung vào duy trì cân nặng phù hợp và nhận biết sớm các yếu tố làm tăng nguy cơ tăng cân. Chế độ ăn, vận động, giấc ngủ, căng thẳng, thuốc đang sử dụng và bệnh lý nền đều ảnh hưởng đến cân nặng theo thời gian.

Một số biện pháp áp dụng gồm:

• Duy trì chế độ ăn cân đối: Ưu tiên rau, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, nguồn protein và chất béo phù hợp; đồng thời hạn chế thường xuyên sử dụng đồ uống nhiều đường và thực phẩm giàu năng lượng nhưng ít dưỡng chất.
• Vận động thường xuyên: Hoạt động thể chất giúp cải thiện sức khỏe và hỗ trợ kiểm soát cân nặng. Hình thức vận động nên phù hợp với tuổi, thể lực và tình trạng sức khỏe của từng người.
• Duy trì giấc ngủ và kiểm soát căng thẳng: Ngủ đủ và quản lý stress là những yếu tố quan trọng trong duy trì sức khỏe và kiểm soát cân nặng.
• Theo dõi cân nặng và sức khỏe định kỳ: Việc phát hiện xu hướng tăng cân hoặc các rối loạn chuyển hóa sớm giúp có hướng điều chỉnh phù hợp trước khi béo phì tiến triển nặng hơn.
• Kiểm soát các yếu tố sức khỏe liên quan: Những bệnh lý, hormone, thuốc đang sử dụng và yếu tố di truyền đều ảnh hưởng đến cân nặng. Không nên tự ngừng thuốc khi nghi ngờ thuốc gây tăng cân mà cần trao đổi với bác sĩ để được đánh giá.
• Tìm hỗ trợ chuyên môn khi cần: Người có xu hướng tăng cân kéo dài hoặc đã mắc béo phì nên được đánh giá sớm để xây dựng kế hoạch dinh dưỡng, vận động và chăm sóc phù hợp, thay vì chờ đến khi bệnh tiến triển đến mức độ nghiêm trọng.

Béo phì độ 3 là bệnh mạn tính ảnh hưởng đến tim mạch, chuyển hóa, hô hấp và hệ cơ xương khớp nếu không được kiểm soát phù hợp. Việc điều trị cần dựa trên nguyên nhân, bệnh lý đi kèm và tình trạng sức khỏe của từng người, kết hợp dinh dưỡng, vận động, hỗ trợ hành vi, thuốc hoặc can thiệp khi có chỉ định. Nếu cần xây dựng kế hoạch kiểm soát cân nặng phù hợp, bạn có thể tham khảo chương trình chăm sóc tích hợp tại DiaB. 

Thông tin trong bài viết được tổng hợp nhằm cung cấp kiến thức sức khỏe và không thay thế ý kiến chuyên môn. Khi có vấn đề liên quan đến sức khỏe, hãy liên hệ với bác sĩ hoặc nhân viên y tế để được đánh giá và tư vấn phù hợp.  

Xem thêm:

• Cách giảm từ 60kg xuống 45kg nhanh trong 1 tuần
• 18 Cách giảm cân hiệu quả, dáng đẹp, nhanh chóng trong 1 tháng
• 8 Cách giảm 15kg trong 1 tuần khoa học, an toàn sức khỏe

Nguồn tham khảo:

• https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/21989-class-iii-obesity-formerly-known-as-morbid-obesity
• https://www.healthline.com/health/obesity/class-3-obesity-life-expectancy