Sống chung với đái tháo đường type 1 là một điều không hề dễ dàng, nhưng nhiều người đã tìm ra cách để kiểm soát bệnh và sống khỏe mạnh. Hãy cùng Docosan khám phá những kinh nghiệm sống chung với đái tháo đường type 1 về dinh dưỡng, luyện tập, quản lý insulin và giữ tinh thần lạc quan từ những người đã từng vượt qua thử thách này thông qua bài viết dưới đây!
Tóm tắt nội dung
Quản lý đường huyết hàng ngày: Kinh nghiệm thực tế
Vai trò của việc tự theo dõi đường huyết
Đối với bệnh nhân đái tháo đường type 1, việc tự theo dõi đường huyết đóng vai trò vô cùng quan trọng. Điều này giúp bạn nắm bắt kịp thời mức đường huyết trong ngày, cũng như cách phản ứng của cơ thể với mỗi loại thuốc, thực phẩm hay hoạt động thể chất.
Nhờ đó bệnh nhân sẽ có thể cung cấp thông tin chính xác, giúp bác sĩ đưa ra các quyết định điều trị hiệu quả hơn trong mỗi buổi thăm khám. Về lâu dài, việc này giúp ngăn ngừa nhiều biến chứng của bệnh và đem lại chất lượng sống tốt hơn cho bệnh nhân.
Thông thường, bệnh nhân có thể sử dụng các loại máy đo đường huyết tại nhà, lấy máu ở mao mạch đầu ngón tay để tự theo dõi chỉ số glucose hằng ngày. Tuy nhiên, hiện nay một công cụ hỗ trợ theo dõi đường huyết tự động đã được chấp thuận đưa vào sử dụng, được gọi là thiết bị theo dõi đường huyết liên tục (CGM).
Thiết bị này sử dụng một cảm biến nhỏ được đặt dưới da (thường ở bụng hoặc cánh tay) để đo mức glucose trong dịch kẽ sau mỗi khoảng thời gian nhất định, thường mỗi 5 – 10 phút một lần. Sau đó, thiết bị sẽ tự động lưu trữ dữ liệu về mức đường huyết, cho phép người dùng kiểm tra và quản lý mức đường huyết một cách hiệu quả.
Tăng đường huyết hay hạ đường huyết quá mức đều có thể gây ra nhiều vấn đề nguy hiểm cho bệnh nhân. Dưới đây là một số kinh nghiệm ứng phó trong các trường hợp này:
Khi đường huyết tăng cao:
- Uống nhiều nước để loại bỏ glucose dư thừa và ngăn ngừa mất nước.
- Thực hiện các hoạt động thể chất nhẹ nhàng như đi bộ để giúp cơ thể sử dụng glucose hiệu quả hơn.
- Kiểm tra liều insulin bạn đã tiêm và liên hệ với bác sĩ điều trị để được điều chỉnh liều insulin nếu cần thiết.
- Đặc biệt, nếu xuất hiện các triệu chứng như buồn nôn, nôn, khó thở, hơi thở có mùi ceton hoặc mệt mỏi cực độ, người thân hãy đưa bệnh nhân tới các cơ sở y tế gần nhất để cấp cứu kịp thời.
Khi đường huyết hạ thấp: Thực hiện phương pháp 15 – 15 như sau:
- Ăn hoặc uống ngay lập tức 15 gam đường (tương ứng với 3 miếng đường nhỏ, hoặc 100 – 150ml nước ngọt) để tăng lượng đường trong máu, kiểm tra lại đường huyết sau 15 phút.
- Nếu đường huyết vẫn dưới 70 mg/dL, tiếp tục lặp lại các bước này đến khi lượng đường trong máu ít nhất là 70 mg/dL.
- Khi lượng đường huyết trở lại bình thường, ăn một bữa ăn chính hoặc bữa ăn nhẹ.
- Nếu người bệnh có các triệu chứng nghiêm trọng như mất ý thức, co giật hoặc không thể tự ăn hoặc uống, cần cấp cứu ngay lập tức để tránh nguy hiểm đến tính mạng.
Lập kế hoạch sử dụng insulin hợp lý
Đối với người bệnh đái tháo đường type 1, việc điều trị bằng insulin sẽ là bắt buộc, do đó lập kế hoạch sử dụng insulin sẽ là yếu tố quan trọng giúp bệnh nhân kiểm soát đường huyết hiệu quả và ngăn ngừa những biến chứng. Bệnh nhân cần thảo luận với bác sĩ để xác định loại insulin và thời điểm tiêm phù hợp nhất, đồng thời lên lịch kiểm tra đường huyết định kỳ để điều chỉnh kế hoạch kịp thời.
Sử dụng bơm insulin hay tiêm truyền: ưu, nhược điểm và kinh nghiệm thực tế từ người dùng
Bơm insulin là một phương pháp hiện đại, giúp cung cấp insulin liên tục và linh hoạt hơn, từ đó duy trì mức đường huyết ổn định suốt cả ngày cho bệnh nhân. Bơm insulin đặc biệt phù hợp với những bệnh nhân kiểm soát đường huyết kém và cần phải điều chỉnh liều thường xuyên. Tuy nhiên, nhược điểm là bơm insulin có thể gây khó chịu cho một số người do thiết bị gắn liền cơ thể và có chi phí đắt đỏ.
Mặt khác, tiêm insulin là phương pháp truyền thống và phổ biến hơn. Ưu điểm của phương pháp này là chi phí thấp hơn và dễ sử dụng, nhưng có thể gây khó khăn trong việc điều chỉnh liều lượng chính xác từng lúc. Kinh nghiệm từ nhiều người dùng cho thấy việc lựa chọn phương pháp nào phù hợp cần dựa trên lối sống, khả năng tài chính và sự hướng dẫn từ bác sĩ.
Kỹ thuật tiêm insulin đúng cách: tránh biến chứng vùng tiêm
Để tránh loạn dưỡng mô mỡ và giảm hấp thu thuốc tại vùng tiêm, bạn nên luân chuyển vị trí tiêm thường xuyên. Các vị trí bạn có thể tiêm bao gồm: bụng (tránh khu vực gần rốn), đùi trước, cánh tay trên và mông. Hãy đánh dấu các vị trí đã tiêm theo thời gian vào cuốn sổ để dễ ghi nhớ hơn.
Các bước cụ thể khi tiêm insulin với ống tiêm và lọ insulin:
- Lấy lọ thuốc ra khỏi tủ lạnh và lăn lọ thuốc giữa 2 lòng bàn tay để làm ấm cũng như đồng nhất thuốc.
- Rút không khí vào ống tiêm sao cho bằng với lượng insulin được chỉ định. Sau đó mở nắp kim, cắm kim qua lớp cao su rồi bơm không khí vào lọ.
- Dốc ngược lọ thuốc, kéo ống tiêm để lấy lượng insulin theo chỉ định rồi rút kim ra khỏi lọ.
- Chọn vị trí tiêm thuốc.
- Sát trùng vùng da cần tiêm bằng cồn. Dùng hai ngón tay cái và trỏ để cố định vị trí tiêm.
- Đâm kim một góc 45 hoặc 90 độ so với bề mặt da sao cho mũi kim tiêm đi vào lớp mô dưới da. Từ từ bơm thuốc vào da trong khoảng 5 -10 giây, sau khi tiêm hết thuốc thì giữ nguyên tư thế khoảng 5 giây rồi rút kim ra.
- Hủy bơm tiêm đã dùng và không nên tái sử dụng.
Các bước cụ thể khi tiêm insulin bằng bút insulin:
- Lấy bút ra khỏi tủ lạnh, tháo nắp và lăn tròn bút trong lòng bàn tay khoảng 10 lần, sau đó lắc mạnh bút theo chiều dọc cho đến khi dung dịch đồng nhất.
- Gắn kim tiêm mới thẳng với thân bút, rồi tháo nắp lớn bên ngoài và nắp nhỏ bên trong. Lưu ý không nên gắn kim quá chặt vì bạn sẽ phải lấy đầu kim này ra khỏi bút tiêm sau khi sử dụng.
- Chỉnh bút lên 2 đơn vị, hướng đầu kim tiêm lên trên, búng nhẹ vào buồng chứa insuin vài lần. Bấm nút về số 0 và kiểm tra xem có thuốc có trào ra ở đầu kim hay không. Thử lại đến khi thấy insulin trào ra thành giọt ở đầu bút. Mục đích của bước này là để đuổi bọt khí có trong thuốc ra ngoài.
- Sau khi đã đuổi bọt khí, xoay nút chọn đến liều tiêm đã được chỉ định.
- Sát trùng vị trí tiêm bằng cồn, giữ thẳng kim thẳng góc 90 độ và tiêm vào da bằng cách ấn nút tiêm cho tới khi vạch chỉ liều tiêm về mức 0. Giữ kim nguyên vị trí trong khoảng 10 giây rồi rút kim.
- Tháo kim và hủy kim sau khi dùng.
Dinh dưỡng phù hợp cho người đái tháo đường type 1
Xây dựng thực đơn cân bằng
Kinh nghiệm chọn thực phẩm
Khi xây dựng thực đơn cho người bệnh đái tháo đường, ưu tiên sử dụng thực phẩm giàu chất xơ như rau xanh, ngũ cốc nguyên cám và các loại hạt. Những thực phẩm này giúp làm chậm quá trình hấp thụ glucose, từ đó tránh được tình trạng tăng đường huyết quá mức sau ăn, đồng thời duy trì cảm giác no lâu hơn cho bạn.
Bên cạnh đó, hạn chế tối đa các thực phẩm chứa carbohydrate nhanh như: bánh mì trắng, gạo trắng, mì ống, bánh ngọt, nước ngọt,… Chọn các nguồn protein nạc như cá, thịt gà, và đậu hũ để cung cấp năng lượng mà không làm tăng đường huyết.
Công thức tính carbohydrate (carb counting)
Đếm carbohydrate (carb counting) là một phương pháp giúp người mắc đái tháo đường kiểm soát lượng carbohydrate tiêu thụ hàng ngày, từ đó điều chỉnh liều insulin phù hợp để duy trì mức đường huyết ổn định. Đây là công cụ quan trọng cho những người sử dụng insulin, đặc biệt là bệnh nhân đái tháo đường type 1.
Hầu hết các loại thực phẩm đều chứa một lượng carbohydrate nhất định. Do đó bảng giá trị dinh dưỡng cho người đái tháo đường thường sử dụng mức 15g carbohydrate để tương ứng với 1 khẩu phần carbohydrate. Ví dụ 1 khẩu phần carbohydrate có thể bao gồm: 1 lát bánh mì sandwich (35g), 1,5 miếng bánh tráng cuốn (45g), 3/4 chén đậu nành khô (130g) hoặc 1 quả lê cỡ trung bình (150g).
Tùy theo tuổi tác, cân nặng và liều insulin của mỗi cá nhân, số khẩu phần carbonhydrate nên tiêu thụ vào mỗi bữa ăn sẽ khác nhau. Nhìn chung, các tài liệu thường khuyến cáo 2 – 3 khẩu phần thay thế trong mỗi bữa ăn chính đối với nữ và 3 – 4 khẩu phần đối với nam. Ngoài ra, nếu bệnh nhân cần các bữa phụ chứa carbohydrate thì số lượng khẩu phần được khuyến cáo là 1 – 2.
Để nắm mỗi loại thực phẩm bạn ăn tương đương với bao nhiêu khẩu phần carbohydrate, hãy tham khảo nhãn thông tin dinh dưỡng của sản phẩm hoặc các bảng giá trị dinh dưỡng chuẩn được cung cấp bởi bác sĩ, chuyên gia dinh dưỡng.
Tránh xa những sai lầm phổ biến về ăn uống
Hai sai lầm phổ biến ở bệnh nhân đái tháo đường đó là bỏ bữa và ăn quá nhiều thực phẩm “không đường”. Việc bỏ bữa tưởng như là tốt để giúp giảm lượng đường trong máu, song thực tế thì có thể dẫn đến biến chứng hạ đường huyết nguy hiểm, đặc biệt với những bệnh nhân sử dụng insulin. Bỏ bữa khiến cơ thể mệt mỏi, chóng mặt, thậm chí gây ra hôn mê và ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình kiểm soát đường huyết.
Mặt khác, nhiều loại thực phẩm được dán nhãn “không đường” thường được hiểu là an toàn cho người đái tháp đường, nhưng điều này không hoàn toàn đúng. Chúng có thể vẫn chứa carbohydrate và calo, có thể làm tăng đường huyết nếu tiêu thụ quá mức.
Sau đây là một số mẹo trong ăn uống được nhiều người bệnh chia sẻ:
- Lên kế hoạch bữa ăn: Việc lập kế hoạch bữa ăn hàng tuần giúp bệnh nhân dễ dàng duy trì chế độ ăn uống cân bằng. Hãy chuẩn bị sẵn các bữa ăn hoặc các thành phần cần thiết, giúp tiết kiệm thời gian và tránh phải đưa ra quyết định ăn uống không lành mạnh vào phút cuối.
- Ăn thành nhiều bữa nhỏ: Bạn có thể chia nhỏ các bữa ăn thành 3 bữa chính và 2 – 3 bữa phụ trong ngày. Cách này giúp kiểm soát đường huyết tốt hơn, tránh được cảm giác đói và ngăn ngừa tình trạng hạ đường huyết đột ngột. Các bữa phụ nhỏ có thể bao gồm một ít hạt, trái cây hoặc sữa chua sẽ giúp bạn duy trì năng lượng suốt cả ngày.
- Giữ thói quen cố định giờ ăn: Việc ăn đúng giờ mỗi ngày giúp cơ thể quen với một lịch trình nhất định, hỗ trợ quá trình tiêu hóa và kiểm soát đường huyết.
- Tự thưởng bản thân hợp lý: Duy trì thói quen ăn uống lành mạnh không có nghĩa là phải từ bỏ hoàn toàn các món ăn yêu thích. Hãy tự thưởng cho bản thân những món ăn ưa thích trong giới hạn cho phép, điều này giúp bạn duy trì động lực và tránh cảm giác chán nản.
Tầm quan trọng của hoạt động thể chất
Các bài tập thể dục phù hợp
Hoạt động thể chất đóng vai trò quan trọng trong quản lý bệnh đái tháo đường, giúp cải thiện độ nhạy insulin và kiểm soát đường huyết hiệu quả. Bên cạnh đó, tập thể dục cũng giúp tăng cường sức khỏe tim mạch, giảm nguy cơ biến chứng liên quan đến bệnh đái tháo đường.
Các bài tập nhẹ phù hợp với hầu hết bệnh nhân có thể kể đến là: đi bộ, yoga và đạp xe. Nhiều người bệnh chia sẻ rằng chỉ cần dành 30 phút vận động nhẹ mỗi ngày đã giúp họ cảm thấy khỏe mạnh hơn và dễ dàng kiểm soát mức đường huyết.
Lưu ý khi tập luyện
Để đảm bảo an toàn, người bệnh đái tháo đường nên kiểm tra đường huyết trước và sau khi tập luyện. Việc này giúp theo dõi mức đường huyết và tránh nguy cơ hạ đường huyết đột ngột. Nếu mức đường huyết quá thấp hoặc quá cao, nên điều chỉnh hoạt động thể chất hoặc ăn uống phù hợp trước khi tiếp tục tập luyện.
Bên cạnh đó, nên chuẩn bị sẵn một số đồ ăn nhẹ như bánh quy, trái cây hoặc nước trái cây bên mình. Nếu cảm thấy các dấu hiệu của hạ đường huyết như chóng mặt, mệt mỏi, hoặc run rẩy, người bệnh nên dừng tập và ăn ngay để ổn định đường huyết. Kinh nghiệm từ nhiều người bệnh cho thấy rằng việc chuẩn bị sẵn đồ ăn nhẹ giúp họ an tâm hơn và có thể tập luyện mà không lo lắng về tình trạng đường huyết thấp.
Cách đối mặt với áp lực tâm lý và cảm xúc
Giữ tinh thần lạc quan
Việc phải đối mặt với bệnh đái tháo đường chắc chắn là một áp lực lớn trong tâm lý của nhiều bệnh nhân. Tuy vậy, việc duy trì tinh thần lạc quan là một yếu tố quan trọng giúp người bệnh vượt qua khó khăn.
Một số người bệnh đái tháo đường cho biết họ đã học cách thay đổi cách nhìn nhận bệnh, từ đó tạo ra những thay đổi tích cực trong tâm lý. Họ nhấn mạnh rằng việc tập trung vào những điều tích cực như gia đình, công việc hoặc sở thích cá nhân đã giúp họ giảm bớt cảm giác lo lắng và căng thẳng.
Dưới đây là một số phương pháp giảm căng thẳng được nhiều bệnh nhân chia sẻ:
- Thiền định: Hãy dành một chút thời gian vào buổi sáng và cuối ngày để luyện tập hít thở, hòa mình vào thiên nhiên và tập trung vào hiện tại. Điều này sẽ giúp mang lại cảm giác bình tĩnh và thư giãn, từ đó ổn định tinh thần của bạn trong những thời điểm khó khăn.
- Viết nhật ký: Viết nhật ký bằng việc ghi lại những suy nghĩ và cảm xúc hàng ngày sẽ giúp người bệnh thể hiện bản thân, từ đó giảm bớt cảm giác lo âu và tìm thấy sự bình an trong tâm hồn.
- Tham gia các hoạt động sáng tạo: Bạn cũng có thể tìm đến các hoạt động như vẽ tranh, làm thủ công hoặc tham gia các lớp học nghệ thuật,… Việc này sẽ giúp bạn tạm quên đi những lo lắng về bệnh, tìm thấy niềm vui và tăng cường cảm giác hạnh phúc.
Tìm kiếm sự hỗ trợ từ cộng đồng
Ngoài việc cố gắng giữ tinh thần lạc quan, việc tìm một người bạn hoặc một cộng đồng cùng đồng hành thực sự có thể cải thiện sức khỏe của bạn. Những nơi mà bạn có thể tim đến như:
- Tham gia các nhóm hỗ trợ: Ở đây, bạn sẽ tìm thấy những thông tin có giá trị về phương pháp quản lý bệnh, cũng như cách xử lý các tình huống khẩn cấp. Ngoài ra, bạn cũng có thể nhận được sự đồng cảm và khích lệ từ cộng đồng, điều này sẽ khiến bạn cảm thấy được hỗ trợ và động viên trong suốt quá trình điều trị và kiểm soát bệnh.
- Gia đình và bạn bè: Chắc chắn gia đình và bạn bè sẽ luôn là một chỗ dựa tinh thần vững chắc cho bạn trước những khó khăn trong quá trình điều trị. Bên cạnh đó, họ cũng có thể giúp đỡ bạn trong việc duy trì chế độ ăn uống lành mạnh, theo dõi việc sử dụng thuốc và nhắc nhở về các lịch hẹn khám sức khỏe. Sự quan tâm và hỗ trợ thực tế này sẽ khiến bạn không còn cảm thấy đơn độc, mà luôn có sự đồng hành trong hành trình kiểm soát bệnh đái tháo đường.
Các nguồn tài nguyên hữu ích cho người đái tháo đường type 1
- Ứng dụng quản lý bệnh đái tháo đường: Hai ứng dụng mySugr và Glucose Buddy được cung cấp miễn phí trên các nền tảng, giúp người bệnh đái tháo đường theo dõi mức đường huyết, insulin, các bữa ăn và hoạt động thể chất, từ đó tăng cường khi cần.
- Tổ chức hỗ trợ: Một số tổ chức hỗ rợ như JDRF (Juvenile Diabetes Research Foundation) và ADA (American Diabetes Association) thường xuyên cung cấp thông tin và tài nguyên liên quan đến bệnh đái tháo đường, từ các chiến lược quản lý đến những nghiên cứu y tế mới. Họ cũng tổ chức các sự kiện cộng đồng, các chương trình hỗ tợ và cung cấp tài liệu giáo dục cho bệnh nhân, giúp người bệnh có được một chất lượng sống tốt hơn.
- Tài liệu và khóa học trực tuyến: Tham gia các khóa học và tài liệu trực tuyến có thể là một biện pháp giúp người bệnh tìm hiểu cách theo dõi chế độ ăn uống hợp lý và cách kiểm soát mức đường huyết. Tại đây bạn có thể hiểu rõ hơn về carbohydrate counting cũng như biết cách lên một thực đơn cân bằng. Không chỉ thế, nhiều khóa học cũng giúp bệnh nhân nâng cao nhận thức về việc duy trì một lối sống lành mạnh, bao gồm tập luyện thể dục, giảm căng thẳng và kiểm soát stress.
Câu hỏi liên quan
Có thể tập luyện thể thao khi bị đái tháo đường type 1 không?
Có, tập luyện thể thao giúp cải thiện sức khỏe tim mạch và giảm kháng insulin, hỗ trợ quản lý bệnh. Tuy nhiên, người bệnh cần kiểm soát đường huyết trước, trong và sau khi tập luyện để tránh hạ đường huyết quá mức. Một số bài tập phổ biến bao gồm: đi bộ, yoga hoặc đạp xe.
Làm sao để duy trì đường huyết ổn định trong ngày?
Duy trì đường huyết ổn định cần sự kết hợp của việc ăn uống hợp lý, kiểm soát lượng carbohydrate, tiêm insulin đúng cách và tập luyện thể thao thường xuyên. Hãy thường xuyên theo dõi đường huyết, tuân thủ phác đồ điều trị và điều chỉnh khi cần thiết mức để kiểm soát đường huyết hiệu quả.
Các thực phẩm nào tốt nhất cho người đái tháo đường type 1?
Các thực phẩm giàu chất xơ, như rau xanh, quả tươi, ngũ cốc nguyên hạt và protein lành mạnh như cá, thịt gà sẽ có lợi cho bệnh nhân. Nên hạn chế tinh bột nhanh và thực phẩm chế biến sẵn để tránh tăng đường huyết đột ngột.
Có tổ chức nào hỗ trợ người bệnh đái tháo đường type 1 tại Việt Nam không?
Tại Việt Nam, các tổ chức như Hội Tiểu đường Việt Nam và các bệnh viện chuyên khoa có chương trình hỗ trợ bệnh nhân đái tháo đường type 1, cung cấp thông tin, tư vấn về dinh dưỡng, chế độ chăm sóc và điều trị để giúp người bệnh quản lý bệnh tốt hơn.
Trên đây là một số những chia sẻ thực tế về kinh nghiệm sống chung với đái tháo đường type 1 mà Docosan tổng hợp được. Hy vọng những thông tin này sẽ hữu ích và đem lại cho bạn một chất lượng sống tốt hơn. Nếu có bất kỳ thắc mắc gì, hãy liên hệ ngay với Diab và tham gia chương trình của chúng tôi!
Xem thêm:
- Dinh dưỡng đái tháo đường – 101 điều mà ai cũng cần biết
- Hướng dẫn 1 số chiến lược điều trị đái tháo đường từ Bộ Y tế
- 5 biện pháp phòng ngừa biến chứng đái tháo đường tại nhà mà bạn cần biết.
Nguồn tham khảo:
1. JDRF: Living with Type 1 Diabetes
- Link tham khảo: https://jdrf.org.au/living-with-t1d/
- Ngày tham khảo: 10/01/2024
2. American Diabetes Association
- Link tham khảo: https://diabetes.org/
- Ngày tham khảo: 10/01/2024
3. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK)
- Link tham khảo: https://www.niddk.nih.gov/
- Ngày tham khảo: 10/01/2024
4. mySugr Diabetes App
- Link tham khảo: https://www.mysugr.com/en
- Ngày tham khảo: 10/01/2024
