FNA tuyến giáp là phương pháp lấy mẫu tế bào từ nhân giáp để kiểm tra dưới kính hiển vi, hỗ trợ đánh giá nguy cơ ung thư. Thủ thuật thường ít xâm lấn và được thực hiện dưới hướng dẫn siêu âm. Trong bài viết này, DiaB sẽ giúp bạn tìm hiểu quy trình thực hiện và cách đọc kết quả để chủ động trao đổi với bác sĩ.
Tóm tắt nội dung
Phương pháp FNA tuyến giáp là gì?
FNA là viết tắt của Fine Needle Aspiration, nghĩa là chọc hút tế bào bằng kim nhỏ. Đây là kỹ thuật sử dụng kim mảnh để lấy một lượng nhỏ tế bào hoặc dịch từ vùng bất thường trong tuyến giáp, sau đó phân tích mẫu dưới kính hiển vi.
Tuyến giáp là tuyến nội tiết nằm ở phía trước cổ, có chức năng sản xuất hormone tham gia điều hòa quá trình chuyển hóa. Khi siêu âm phát hiện nhân giáp hoặc tổn thương có đặc điểm đáng ngờ, bác sĩ có thể chỉ định FNA để đánh giá hình thái tế bào, từ đó hỗ trợ phân biệt tổn thương lành tính với tổn thương nghi ngờ hoặc ác tính.
Trong nhiều trường hợp, thủ thuật được thực hiện dưới hướng dẫn siêu âm. Phương pháp này giúp bác sĩ xác định chính xác vị trí cần lấy mẫu, đặc biệt với những nhân nhỏ, nằm sâu hoặc khó sờ thấy khi khám trực tiếp.
FNA tuyến giáp có vai trò gì trong chẩn đoán?
Phương pháp này bổ sung thông tin cho kết quả siêu âm, giúp bác sĩ đánh giá bản chất của nhân giáp và lựa chọn hướng xử trí phù hợp. Những lợi ích chính bao gồm:
- Đánh giá nguy cơ ung thư: Phát hiện các đặc điểm tế bào gợi ý tổn thương ác tính hoặc nghi ngờ ác tính.
- Hỗ trợ nhận diện tổn thương lành tính: Kết quả có thể phù hợp với nhân keo, nhân tăng sản hoặc một số dạng viêm tuyến giáp.
- Đánh giá hạch cổ bất thường: Khi có chỉ định, bác sĩ có thể lấy mẫu tế bào từ hạch để khảo sát khả năng di căn hoặc các bệnh lý khác.
- Định hướng theo dõi và điều trị: Kết quả giúp bác sĩ cân nhắc theo dõi bằng siêu âm, lấy mẫu lại, làm thêm xét nghiệm hoặc xem xét phẫu thuật.
Không phải tất cả nhân tuyến giáp đều cần thực hiện FNA. Quyết định lấy mẫu phụ thuộc vào kích thước, đặc điểm siêu âm, tiền sử bệnh và các yếu tố nguy cơ của từng người. Một số nhân nhỏ vẫn cần được cân nhắc sinh thiết nếu có đặc điểm đáng ngờ, trong khi một số nhân có hình ảnh lành tính có thể chỉ cần theo dõi.
Khi nào bác sĩ chỉ định FNA tuyến giáp?
Bác sĩ thường cân nhắc chỉ định khi nhân giáp đáp ứng các tiêu chuẩn về kích thước và đặc điểm siêu âm. Những trường hợp cần đánh giá thêm có thể bao gồm:
- Nhân giáp có hình thái siêu âm nghi ngờ ác tính.
- Nhân giáp thay đổi kích thước hoặc xuất hiện đặc điểm bất thường trong quá trình theo dõi.
- Có hạch cổ nghi ngờ cần xác định bản chất.
- Người bệnh có tiền sử xạ trị vùng đầu cổ hoặc tiền sử gia đình liên quan đến ung thư tuyến giáp, kết hợp với các dấu hiệu đáng lưu ý khác.
Trước khi quyết định FNA, bác sĩ có thể yêu cầu xét nghiệm máu để kiểm tra chức năng tuyến giáp, đặc biệt là TSH. Nếu TSH thấp, bác sĩ có thể cân nhắc xạ hình tuyến giáp để đánh giá khả năng nhân tăng chức năng trước khi chỉ định chọc hút. Vì vậy, người bệnh không nên tự quyết định thực hiện hoặc từ chối thủ thuật chỉ dựa trên một chỉ số xét nghiệm.
Theo Hiệp hội Tuyến giáp Hoa Kỳ, việc lựa chọn nhân giáp cần sinh thiết phải dựa trên sự kết hợp giữa kích thước và đặc điểm siêu âm, thay vì áp dụng một ngưỡng kích thước chung cho mọi trường hợp.

Quy trình thực hiện FNA tuyến giáp diễn ra như thế nào?
Quy trình FNA tuyến giáp thường được thực hiện tại cơ sở y tế bởi bác sĩ có chuyên môn. Thời gian lấy mẫu thường ngắn, nhưng có thể thay đổi tùy số lượng nhân cần khảo sát và mức độ phức tạp của tổn thương.
Các bước thực hiện FNA tuyến giáp:
- Bước 1: Thăm khám và đánh giá trước thủ thuật: Bác sĩ xem xét kết quả siêu âm, tiền sử bệnh, các thuốc đang sử dụng và những yếu tố có thể ảnh hưởng đến quá trình lấy mẫu. Người bệnh cần thông báo nếu đang dùng thuốc chống đông, thuốc kháng kết tập tiểu cầu hoặc có tiền sử rối loạn đông máu. Không tự ý ngừng thuốc nếu chưa có hướng dẫn của bác sĩ.
- Bước 2: Chuẩn bị tư thế và sát khuẩn: Người bệnh nằm ngửa, đầu hơi ngửa ra sau để bộc lộ vùng cổ. Bác sĩ dùng siêu âm xác định vị trí nhân giáp, sau đó làm sạch và sát khuẩn vùng da cần chọc kim. Tùy trường hợp, bác sĩ có thể sử dụng thuốc gây tê tại chỗ hoặc thực hiện mà không cần gây tê.
- Bước 3: Chọc hút và lấy mẫu tế bào: Bác sĩ đưa kim nhỏ qua da vào vùng nhân giáp cần khảo sát dưới hướng dẫn siêu âm, sau đó lấy mẫu tế bào bằng kỹ thuật phù hợp. Kim được rút ra khi đã thu thập đủ mẫu. Nếu cần, bác sĩ có thể lấy mẫu ở nhiều vị trí khác nhau để tăng khả năng thu được tế bào đại diện cho tổn thương. Với nhân có thành phần dịch, dịch có thể được hút để kiểm tra khi có chỉ định.
- Bước 4: Xử lý và phân tích mẫu: Mẫu tế bào được xử lý, nhuộm và chuyển đến bộ phận xét nghiệm giải phẫu bệnh. Bác sĩ chuyên môn sẽ quan sát hình thái tế bào dưới kính hiển vi để đưa ra kết luận theo hệ thống phân loại tế bào học được áp dụng.
- Bước 5: Theo dõi sau thủ thuật: Sau khi lấy mẫu, bác sĩ ép nhẹ lên vị trí chọc kim để hạn chế chảy máu. Người bệnh được theo dõi và nhận hướng dẫn chăm sóc tại nhà. Nếu không có vấn đề phát sinh, đa số trường hợp có thể sớm trở lại sinh hoạt bình thường.

Phương pháp FNA tuyến giáp hỗ trợ phát hiện bệnh gì?
FNA hỗ trợ đánh giá bản chất tế bào của nhân giáp và một số tổn thương vùng cổ. Kết quả có thể gợi ý tổn thương lành tính, tình trạng viêm hoặc những thay đổi tế bào nghi ngờ ung thư. Tuy nhiên, xét nghiệm này không thể chẩn đoán tất cả bệnh lý tuyến giáp và không thay thế việc thăm khám, siêu âm hay xét nghiệm hormone.
Nhân tuyến giáp lành tính
Nhiều nhân giáp là tổn thương lành tính, chẳng hạn nhân keo, nhân tăng sản hoặc một số tổn thương dạng nang. Khi mẫu tế bào phù hợp với đặc điểm lành tính, bác sĩ có thể ưu tiên theo dõi định kỳ thay vì can thiệp ngay.
Dù vậy, kết quả lành tính không có nghĩa người bệnh sẽ không bao giờ cần kiểm tra lại. Nếu nhân tăng kích thước đáng kể, xuất hiện đặc điểm siêu âm đáng ngờ hoặc gây chèn ép, bác sĩ có thể đề nghị đánh giá lại và cân nhắc lấy mẫu bổ sung.
Viêm tuyến giáp
Một số dạng viêm tuyến giáp có thể được gợi ý qua hình ảnh tế bào, bao gồm viêm tuyến giáp lympho bào như Hashimoto hoặc viêm tuyến giáp bán cấp trong bối cảnh phù hợp.
Tuy nhiên, không phải trường hợp viêm tuyến giáp nào cũng cần FNA. Chẩn đoán thường dựa trên triệu chứng, thăm khám, xét nghiệm hormone, kháng thể tuyến giáp và kết quả siêu âm. FNA chỉ được cân nhắc khi kết quả tế bào có thể giúp làm rõ vấn đề chẩn đoán.
Ung thư tuyến giáp
FNA có vai trò quan trọng trong đánh giá nguy cơ ung thư tuyến giáp, đặc biệt khi siêu âm phát hiện nhân có đặc điểm nghi ngờ. Tế bào học có thể gợi ý một số loại ung thư như ung thư tuyến giáp thể nhú, thể tủy hoặc các tổn thương ác tính khác.
Dù vậy, một số tổn thương dạng nang không thể được phân biệt chắc chắn là lành tính hay ác tính chỉ bằng mẫu tế bào hút. Trong những trường hợp này, bác sĩ có thể cần thêm xét nghiệm hoặc đánh giá mô bệnh học sau phẫu thuật để xác định bản chất tổn thương.
Hạch cổ bất thường
Khi phát hiện hạch cổ nghi ngờ trên siêu âm hoặc thăm khám, bác sĩ có thể chỉ định chọc hút tế bào hạch để tìm nguyên nhân. Kết quả hỗ trợ phân biệt một số tình trạng viêm với tổn thương nghi ngờ di căn hoặc bệnh lý ác tính khác.
Tùy vị trí và đặc điểm hạch, bác sĩ có thể yêu cầu thêm xét nghiệm trên mẫu hút hoặc phương pháp lấy mẫu khác. Việc lựa chọn kỹ thuật phụ thuộc vào câu hỏi chẩn đoán cụ thể và kết quả đánh giá ban đầu.
Nhìn chung, FNA là một công cụ hỗ trợ chẩn đoán quan trọng nhưng không phải xét nghiệm duy nhất quyết định người bệnh có mắc ung thư hay không. Bác sĩ cần đối chiếu kết quả tế bào học với hình ảnh siêu âm và các thông tin liên quan để đưa ra nhận định phù hợp.

Những kết quả sau khi xét nghiệm FNA tuyến giáp
Sau khi lấy mẫu, bác sĩ giải phẫu bệnh sẽ phân tích tế bào và đưa ra kết luận theo hệ thống phân loại được cơ sở xét nghiệm áp dụng. Hệ thống Bethesda được sử dụng phổ biến để phân loại kết quả FNA tuyến giáp thành sáu nhóm, từ mẫu không đủ tiêu chuẩn chẩn đoán đến tổn thương ác tính.
Nhóm I – Không đủ tiêu chuẩn chẩn đoán
Kết quả Bethesda I có nghĩa là mẫu thu thập được chưa đủ chất lượng hoặc số lượng tế bào để đưa ra kết luận đáng tin cậy. Nguyên nhân có thể là mẫu chứa quá ít tế bào, nhiều máu che khuất hình ảnh hoặc chỉ thu được dịch nang mà không có đủ thành phần tế bào cần thiết.
Kết quả này không đồng nghĩa với việc nhân giáp lành tính hay ác tính. Bác sĩ thường đối chiếu với hình ảnh siêu âm và cân nhắc chọc hút lại dưới hướng dẫn siêu âm. Thời điểm thực hiện lại phụ thuộc vào mức độ nghi ngờ, đặc điểm tổn thương và tình trạng cụ thể của người bệnh.
Nhóm II – Lành tính
Bethesda II cho thấy mẫu tế bào phù hợp với tổn thương lành tính, chẳng hạn nhân keo, nhân tăng sản hoặc một số dạng viêm tuyến giáp. Đây là kết quả tương đối thuận lợi vì nguy cơ ung thư thường thấp hơn đáng kể so với các nhóm nghi ngờ hoặc ác tính.
Trong trường hợp này, bác sĩ thường cân nhắc theo dõi bằng siêu âm định kỳ thay vì can thiệp ngay. Tuy nhiên, người bệnh vẫn cần tái khám theo lịch hẹn, đặc biệt khi nhân lớn dần, gây khó nuốt, khó thở hoặc có đặc điểm siêu âm không phù hợp với kết quả tế bào học.
Nhóm III – Tế bào không điển hình, ý nghĩa không xác định
Bethesda III cho thấy một số tế bào có đặc điểm không điển hình nhưng chưa đủ bằng chứng để xếp vào nhóm nghi ngờ ác tính hoặc ác tính. Những thay đổi này có thể liên quan đến tổn thương tuyến giáp, tình trạng viêm hoặc các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng mẫu.
Kết quả này chưa thể khẳng định người bệnh mắc ung thư. Bác sĩ có thể cân nhắc chọc hút lại, theo dõi siêu âm, xét nghiệm phân tử nếu phù hợp và có điều kiện, hoặc đánh giá thêm dựa trên các yếu tố nguy cơ. Hướng xử trí cần được cá thể hóa thay vì mặc định phải phẫu thuật.
Nhóm IV – Nghi ngờ u tuyến giáp dạng nang
Bethesda IV được sử dụng khi hình thái tế bào gợi ý u tuyến giáp dạng nang hoặc tổn thương dạng nang tế bào Hürthle. Điểm hạn chế là FNA thường không đánh giá được sự xâm nhập của tế bào u qua vỏ bao hoặc vào mạch máu, vốn là những đặc điểm quan trọng để phân biệt một số u nang lành tính với ung thư dạng nang.
Do đó, kết quả nhóm IV không đồng nghĩa với chẩn đoán ung thư chắc chắn. Bác sĩ có thể đề nghị xét nghiệm phân tử trong trường hợp phù hợp hoặc cân nhắc phẫu thuật cắt thùy tuyến giáp để đánh giá mô bệnh học. Quyết định cuối cùng phụ thuộc vào nguy cơ ác tính, đặc điểm nhân giáp, bệnh nền và nguyện vọng của người bệnh.
Nhóm V – Nghi ngờ ác tính
Bethesda V cho thấy các tế bào có đặc điểm đáng ngờ, gợi ý ung thư nhưng chưa đủ tiêu chuẩn để kết luận thuộc nhóm ác tính. Tùy trường hợp, kết quả có thể gợi ý ung thư tuyến giáp thể nhú hoặc một dạng tổn thương ác tính khác.
Người bệnh cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá để xác định bước tiếp theo. Bác sĩ sẽ kết hợp kết quả tế bào học với siêu âm, tình trạng hạch cổ, tiền sử và các yếu tố nguy cơ để cân nhắc phẫu thuật hoặc xét nghiệm bổ sung. Không nên tự kết luận mức độ bệnh chỉ dựa trên tên nhóm Bethesda.
Nhóm VI – Ác tính
Bethesda VI cho thấy mẫu tế bào có đặc điểm phù hợp với tổn thương ác tính. Kết quả có thể gợi ý ung thư tuyến giáp thể nhú, thể tủy, ung thư không biệt hóa hoặc một số dạng ác tính khác tùy đặc điểm quan sát được.
Khi nhận kết quả này, người bệnh cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá để xác định loại tổn thương, mức độ lan rộng và phương án điều trị phù hợp. Các bước tiếp theo có thể bao gồm siêu âm đánh giá hạch cổ, xét nghiệm bổ sung và lập kế hoạch phẫu thuật hoặc điều trị khác tùy loại ung thư.
Mặc dù kết quả Bethesda VI có giá trị quan trọng trong chẩn đoán, kế hoạch điều trị vẫn cần dựa trên toàn bộ dữ liệu lâm sàng và cận lâm sàng. Người bệnh không nên tự lựa chọn phương pháp điều trị hoặc trì hoãn tái khám sau khi nhận kết quả.
Nguy cơ ác tính cụ thể của từng nhóm có thể khác nhau giữa các quần thể bệnh nhân, cơ sở xét nghiệm và phiên bản hệ thống Bethesda được sử dụng. Vì vậy, không nên áp dụng một tỷ lệ nguy cơ duy nhất cho mọi trường hợp.
Nếu kết quả chưa rõ ràng hoặc không phù hợp với hình ảnh siêu âm, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ về việc theo dõi, lấy mẫu lại hoặc thực hiện thêm xét nghiệm. Kết quả FNA cần được hiểu trong bối cảnh lâm sàng cụ thể, không nên sử dụng riêng lẻ để quyết định điều trị.
FNA tuyến giáp giúp đánh giá bản chất tế bào của nhân giáp và hỗ trợ phát hiện nguy cơ ung thư. Kết quả cần được đối chiếu với siêu âm và thăm khám để lựa chọn hướng xử trí phù hợp. DiaB khuyến khích bạn trao đổi với bác sĩ chuyên khoa để hiểu rõ kết quả và kế hoạch theo dõi.
Thông tin trong bài viết được tổng hợp nhằm cung cấp kiến thức sức khỏe và không thay thế ý kiến chuyên môn. Khi có vấn đề liên quan đến sức khỏe, hãy liên hệ với bác sĩ hoặc nhân viên y tế để được đánh giá và tư vấn phù hợp.
Xem thêm:
- Nhiễm độc giáp có nguy hiểm không? Điều trị như thế nào?
- Giúp bạn nhận biết dấu hiệu ung thư tuyến giáp giai đoạn đầu
- Xét nghiệm chức năng tuyến giáp là gì? Có mục đích gì?
Nguồn tham khảo:
- https://www.thyroid.org/fna-thyroid-nodules/
- https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK285544/
