Insulin và thuốc điều trị tiểu đường thai kỳ: An toàn cho thai nhi?

Tiểu đường thai kỳ là một vấn đề sức khỏe phổ biến ở phụ nữ mang thai. Việc điều trị bằng insulin và thuốc là điều cần thiết để kiểm soát lượng đường trong máu, đảm bảo sức khỏe cho cả mẹ và bé. Vậy, liệu insulin và thuốc điều trị tiểu đường thai kỳ có an toàn cho thai nhi? Cùng Docosan đi tìm câu trả lời nhé!

Insulin và thuốc điều trị đái tháo đường thai kỳ có an toàn cho thai nhi không?

Có. Các phương pháp điều trị đái tháo đường cho mẹ bầu hiện nay chủ yếu là sử dụng thuốc tiêm insulin và/hoặc metformin. Trên thực tế, những loại thuốc này tương đối an toàn và không có bằng chứng nào cho thấy việc điều trị bằng insulin hoặc metformin trong thời kỳ mang thai gây ra dị tật bẩm sinh ở em bé hoặc bất kỳ kết quả thai kỳ bất lợi nào khác.

Ngoài ra, khi so sánh với những biến cố bất lợi xảy ra do lượng đường tăng cao không kiểm soát trong thai kỳ, thì việc dùng insulin và thuốc điều trị đái tháo đường vẫn được các bác sĩ khuyến khích vì đem lại nhiều lợi ích hơn, tránh được các biến chứng có thể xảy ra với thai nhi như: sinh non, sản giật, tiền sản giật, tăng huyết áp,…

Nguyên tắc sử dụng thuốc trị đái tháo đường thai kỳ

Việc sử dụng thuốc trị đái tháo đường thai kỳ cần được thực hiện dưới sự hướng dẫn của bác sĩ. Mỗi người mẹ sẽ có một phác đồ điều trị khác nhau tùy thuộc vào tình trạng sức khỏe và mức độ đường huyết.

Thông thường, nếu người mẹ đã mắc đái tháo đường và đang dùng các thuốc đường uống thì sẽ cần ngưng những thuốc này khi mang thai để chuyển sang sử dụng insulin. Đối với những bệnh nhân chỉ mới phát hiện đái tháo đường trong thai kỳ, nên can thiệp bằng các biện pháp thay đổi lối sống như: kiểm soát chế độ ăn, vận động và nghỉ ngơi để kiểm soát đường huyết. Nếu không hiệu quả, bác sĩ sẽ bắt đầu điều trị bằng insulin.

Tìm hiểu về tiêm insulin điều trị đái tháo đường thai kỳ

Khi nào cần tiêm insulin?

Tại Việt Nam, insulin là thuốc duy nhất được khuyến cáo sử dụng cho phụ nữ mang thai vì đây là thuốc duy nhất hoàn toàn không ảnh hưởng đến thai nhi. Tuy nhiên, tại một số quốc gia trên thế giới, việc điều trị bằng thuốc (chẳng hạn như metformin) trong thai kỳ vẫn đang được áp dụng cũng như tiến hành nhiều nghiên cứu sâu rộng.

Thông thường, bác sĩ sẽ chỉ định tiêm insulin khi chế độ ăn uống và tập luyện của thai phụ không đủ để kiểm soát đường huyết sau 2 tuần. Tuy nhiên, mỗi mẹ bầu sẽ có cơ địa và tình trạng sức khỏe khác nhau, do đó không được tự ý thực hiện khi chưa có chỉ định từ bác sĩ điều trị.

Các bác sĩ sẽ dựa trên mức glucose huyết, thời điểm đường huyết tăng trong ngày và mức tình trạng kháng insulin của thai phụ để đưa ra phác đồ tiêm insulin phù hợp. Trong trường hợp mẹ bầu gặp phải các biến chứng cấp như tăng ceton máu, tăng đường huyết nặng, nhiễm trùng, giảm cân không rõ nguyên nhân,… bác sĩ sẽ phải hội chẩn và dùng insulin theo liều lượng từ đề nghị của chuyên khoa Nội tiết – Đái tháo đường. Việc này giúp điều trị và duy trì ổn định mức glucose trong máu, tránh các biến chứng thai kỳ nghiêm trọng.

Tác dụng phụ của tiêm insulin

Mặc dù rất an toàn, tiêm insulin vẫn có thể gây ra một số tác dụng phụ như:

• Hạ đường huyết: Đây là biến chứng thường gặp nhất khi tiêm insulin. Hạ đường huyết có thể gây ra các triệu chứng như: đổ mồ hôi, tim đập nhanh, chóng mặt, mệt mỏi…
• Dị ứng: Một số người có thể bị dị ứng với insulin, biểu hiện qua các triệu chứng như: ngứa, nổi mẩn đỏ, sưng…
• Tăng cân: Một số người có thể tăng cân khi sử dụng insulin.

Do đó, việc tiêm insulin cho thai phụ cần được thực hiện đúng cách và theo dõi sát sao. Ngoài ra, các bà mẹ cũng cần lưu ý thực hiện các biện pháp thay đổi lối sống phù hợp, dùng thuốc đúng như lời dặn của bác sĩ và không được tự ý ngưng tiêm hay điều chỉnh liều lượng mà chưa có sự hướng dẫn từ bác sĩ điều trị để tránh những ảnh hưởng nghiêm trọng cho cả mẹ và bé.

Cách sử dụng tiêm insulin

Insulin có thể được tiêm dưới da bằng nhiều cách khác nhau: ống tiêm, bút tiêm hoặc máy bơm insulin. Ba phương pháp này có những ưu nhược điểm khác nhau, song đều đảm bảo an toàn cho cả mẹ và bé. Khi tiêm, bệnh nhân thường phải sử dụng một đầu kim ngắn (khoảng 4-6 mm) và tiêm trực tiếp vào da. Bạn có thể tiêm tại nhiều vị trí khác nhau trên cơ thể bao gồm: bụng (tránh tiêm quá gần rốn), mông, mặt ngoài hai cánh tay và mặt ngoài hai đùi. Nên thay đổi vị trí tiêm thường xuyên để tránh xảy ra loạn dưỡng mô mỡ dưỡi da do tiêm quá nhiều lần.

Ngoài ra, để tránh hạ đường huyết, người mẹ cần theo dõi đường huyết tối thiểu 4 lần trong ngày (như lúc ngủ dậy, trước và sau khi ăn bữa chính 1-2 giờ). Sau đó, hãy ghi lại kết quả và thông báo cho bác sĩ tại các lần tái khám hoặc khi các chỉ số trở nên bất thường để được điều chỉnh kế hoạch điều trị cho phù hợp. Dưới đây là chỉ số bình thường của đường huyết để mẹ bầu có thể tham khảo:

• Đường huyết khi đói và trước bữa ăn chính <95mg/dl. 
• Đường huyết sau khi ăn 1 tiếng < 140mg/dl.
• Đường huyết sau khi ăn 2 tiếng < 120mg/dl.

Lưu ý giúp kiểm soát đái tháo đường thai kỳ

Điều chỉnh chế độ dinh dưỡng

Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, phụ nữ có đái tháo đường thai kỳ nên tuân theo một số nguyên tắc dinh dưỡng sau đây:

• Chia nhỏ bữa ăn: Thay vì ăn 3 bữa chính lớn, hãy chia nhỏ thành 5-6 bữa nhỏ trong ngày. Điều này giúp duy trì lượng đường huyết ổn định và tránh các đợt tăng đường huyết đột ngột.
• Chọn thực phẩm có chỉ số đường huyết thấp: Thực phẩm có chỉ số đường huyết (GI) thấp sẽ làm tăng đường huyết chậm hơn so với thực phẩm có chỉ số GI cao. Nên ưu tiên các loại thực phẩm giàu chất xơ như rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt.
• Hạn chế đường và chất béo: Giảm thiểu việc tiêu thụ đường, đồ ngọt, bánh kẹo, nước ngọt có ga. Hạn chế chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa, tăng cường chất béo không bão hòa đơn và đa.
• Uống đủ nước: Nước giúp duy trì quá trình trao đổi chất và đào thải đường dư thừa qua đường tiểu.
• Thực phẩm nên ăn: Ngũ cốc nguyên hạt (gạo lứt, yến mạch, bánh mì đen…), rau xanh (cải xanh, rau bina, súp lơ, cà rốt…), trái cây (táo, lê, cam, bưởi…), đậu và các loại hạt (đậu nành, đậu đen, hạnh nhân, óc chó…), thịt nạc, cá, trứng, sữa không đường và các sản phẩm từ sữa ít béo cung cấp canxi và vitamin D.
• Thực phẩm nên hạn chế: kẹo, bánh ngọt, nước ngọt có ga, thực phẩm đóng hộp, đồ ăn nhanh, thịt mỡ, nội tạng, rượu bia.

Tập thể dục nhẹ nhàng

Nghiên cứu chỉ ra rằng, những phụ nữ hoạt động thể chất khoảng 4 giờ/tuần trước và trong khi mang thai có thể giảm nguy cơ mắc bệnh tiểu đường thai kỳ đến 70%.  Do đó, phụ nữ trong thai kỳ nên thường xuyên thực hiện các bài tập thể dục nhẹ nhàng để phòng ngừa đái tháo đường thai kỳ cũng như giảm sự đề kháng insulin, kiểm soát đường huyết và lipid máu. Các chuyên gia khuyến cáo hoạt động thể chất ít nhất 30 phút mỗi ngày với các bài tập đơn giản như: đị bộ, đạp xe trong nhà, bơi lội, yoga,…

Ngoài ra, hãy theo dõi hoạt động của thai nhi và mức đường huyết của bạn trước và sau khi tập thể dục để tránh những nguy cơ do vận động quá sức.

Kiểm soát sự tăng cân trong thai kỳ

Tăng cân là một trong những biểu hiện tích cực cho thấy sự phát triển của thai nhi. Tuy nhiên, tùy theo giai đoạn của thai kỳ, Viện Y học đã khuyến nghị mức tăng cân dựa trên chỉ số khối trung bình (BMI) trước khi mang thai như sau:

• BMI < 18,5 kg/m2: Nên tăng 12,5 – 18 kg, trong đó mức tăng cân trung bình của quý 2 và quý 3 khoảng 0,51 kg/tuần.
• BMI 18,5 – 24,9 kg/m2: Nên tăng 11,5 – 16 kg, trong đó mức tăng cân trung bình của quý 2 và quý 3 khoảng 0,42 kg/tuần.
• BMI 25,0 – 29,9: kg/m2: Nên tăng 7 – 11,5 kg, trong đó mức tăng cân trung bình của quý 2 và quý 3 khoảng 0,28 kg/tuần.
• BMI ≥ 30,0 kg/m2: Nên tăng 5 – 9 kg, trong đó mức tăng cân trung bình của quý 2 và quý 3 khoảng 0,22 kg/tuần.

Đi khám sức khỏe định kỳ

Khám sức khỏe định kỳ là một phần không thể thiếu trong quá trình điều trị và quản lý thai kỳ. Việc theo dõi chặt chẽ tình trạng sức khỏe của cả mẹ và bé sẽ giúp kiểm soát đường huyết, ngăn ngừa biến chứng và đảm bảo một thai kỳ khỏe mạnh. Đặc biệt, qua các lần khám, bác sĩ sẽ kiểm tra đường huyết của bạn để đánh giá hiệu quả của việc điều trị, điều chỉnh liều thuốc và chế độ ăn uống nếu cần thiết.

Bộ Y tế khuyến cáo nên tầm soát đái tháo đường thai kỳ cho mọi thai phụ từ tuần thứ 24 – 28 của tuổi thai. Đây được xem là thời điểm tốt nhất cho phát hiện bất thường chuyển hóa carbohydrate trong thai kỳ. Đối với phụ nữ thuộc nhóm nguy cơ cao, nên thực hiện nghiệm pháp tầm soát sớm và nếu nghiệm pháp âm tính sẽ lặp lại khi tuổi thai 24 – 28 tuần. Phụ nữ được chẩn đoán mắc đái tháo đường thai kỳ nên định kỳ tái khám và theo dõi đường huyết theo hướng dẫn của bác sĩ.

Một số câu hỏi thường gặp

Bệnh tiểu đường thai kỳ có thể biến mất sau khi mang thai?

Trong nhiều trường hợp, bệnh tiểu đường thai kỳ sẽ biến mất sau khi sinh. Tuy nhiên, phụ nữ từng mắc bệnh này có nguy cơ cao phát triển bệnh tiểu đường loại 2 trong tương lai.

Tôi có thể làm gì để ngăn ngừa bệnh tiểu đường thai kỳ?

Bằng cách áp dụng những biện pháp thay đổi lối sống như: duy trì cân nặng hợp lý, chế độ ăn lành mạnh, tập thể dục đều đặn cũng như khám sức khỏe định kỳ, thai phụ có thể tăng khả năng có một thai kỳ khỏe mạnh và giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh tiểu đường thai kỳ.

Insulin được xem là một phương pháp điều trị vô cùng an toàn dành cho tiểu đường thai kỳ. Trên đây là tổng hợp những lưu ý khi sử dụng insulin cho thai phụ cũng như các lời khuyên về dinh dưỡng và vận động mà Docosan đã tổng hợp được. Nếu bạn thấy bài viết này có ích, hãy chia sẻ cho bạn bè và người thân để nhiều người cùng nắm vững những kiến thức chăm sóc sức khỏe này nhé!

Xem thêm: 

• Chế độ dinh dưỡng cho mẹ bầu bị tiểu đường thai kỳ
• Đái tháo đường thai kỳ liệu có hết sau khi sinh con?
• Nắm vững các triệu chứng đái tháo đường thai kỳ theo từng giai đoạn

Nguồn tham khảo:

1. Treatment of diabetes in pregnancy

• Link tham khảo: https://www.medicinesinpregnancy.org/leaflets-a-z/diabetes/
• Ngày tham khảo: 19/01/2025

2. Hướng dẫn quốc gia về Dự phòng và kiểm soát đái tháo đường thai kỳ

• Link tham khảo: https://thuvienphapluat.vn/van-ban/The-thao-Y-te/Quyet-dinh-1470-QD-BYT-2024-tai-lieu-chuyen-mon-sang-loc-quan-ly-dai-thao-duong-thai-ky-611911.aspx
• Ngày tham khảo: 19/01/2025

3. How Gestational Diabetes Affects You and Your Baby

• Link tham khảo: https://www.webmd.com/baby/gestational-diabetes-you
• Ngày tham khảo: 19/01/2025

4. Tiểu đường thai kỳ: Tiểu đường thai kỳ khi nào cần tiêm insulin?

• Link tham khảo: https://nreci.org/tieu-duong-thai-ky-khi-nao-can-tiem-insulin/
• Ngày tham khảo: 19/01/2025