IVF là gì? 5 rủi ro cần chú ý sau khi làm IVF

Hiện nay, IVF là một trong những biện pháp trong sản khoa giúp hỗ trợ sinh sản cho những cặp vợ chồng vô sinh, hiếm muộn, khó có con.

IVF

Mặc dù, IVF là phương pháp sản khoa khá phổ biến và hiện đại nhưng đây là kỹ thuật phức tạp, mất nhiều thời gian, công sức, chi phí cũng như có thể mang lại nhiều rủi ro, tác dụng phụ không mong muốn ảnh hưởng đến sức khỏe, nhất là sức khỏe của phụ nữ. Vậy, IVF là gì, được thực hiện như thế nào, có nguy hiểm không và lưu ý gì sau khi làm IVF? Hãy cùng Diab tìm hiểu qua bài viết này.

IVF là phương pháp gì?

Khái niệm

Hiện nay, IVF (viết tắt của cụm từ In Vitro Fertilization) hay thụ tinh trong ống nghiệm là một trong những phương pháp y khoa hỗ trợ sinh sản bằng cách cho trứng và tinh trùng kết hợp với nhau trong ống nghiệm tại phòng cấy nhằm tạo thành phôi. Phôi sau khi thụ tinh sẽ được cấy chuyển trở lại tử cung của các chị em.

Tuy nhiên, IVF là phương pháp hỗ trợ sinh sản không phải lúc nào cũng sẽ thành công ngay từ lần đầu tiên. Đôi khi có thể các cặp vợ chồng phải điều trị cải thiện các vấn đề về chức năng sinh sản như hormone, chất lượng tinh trùng, chất lượng trứng, tử cung, buồng trứng; các bệnh lý khác như trầm cảm, tim mạch, nội tiết,… trước khi làm IVF.

IVF

Quá trình thụ tinh trong IVF

Phương pháp IVF trong sản khoa hiện nay

Thụ tinh trong ống nghiệm hay IVF hiện nay không chỉ đánh dấu một bước ngoặc lớn trong sản khoa mà còn giúp mở ra một bước phát triển mới trong lĩnh vực hỗ trợ sinh sản tại Việt Nam cũng như trên thế giới. IVF đã mang đến hy vọng trên hành trình tìm kiếm con của nhiều cặp vợ chồng.

Hiện nay, phương pháp IVF trong sản khoa sẽ có 3 loại phổ biến:

  • IVF (thụ tinh trong ống nghiệm) cổ điển.
  • IVF (thụ tinh trong ống nghiệm) với chu kỳ tự nhiên.
  • IVF (thụ tinh trong ống nghiệm) với kích thích nhẹ.

Trường hợp nào nên làm IVF?

Một số trường hợp có thể sử dụng phương pháp IVF cho các cặp vợ chồng như:

  • Vợ/chồng đã được chẩn đoán vô sinh không rõ nguyên nhân.
  • Ống dẫn trứng của người nữ bị tắc nghẽn không thể phóng thích trứng để đến tử cung gặp tinh trùng. Nguyên nhân này thường không có triệu chứng cho đến khi cố mang thai nhưng nhiều lần thất bại.
  • Rối loạn phóng noãn làm trứng rụng không đều, khiến kinh nguyệt thất thường, cản trở quá trình thụ thai.
  • Lạc nội mạc tử cung do lòng tử cung phát triển bất thường vượt ra ngoài tử cung, ảnh hưởng đến chức năng buồng trứng, tử cung, ống dẫn trứng khiến phụ nữ khó thụ thai.
  • U xơ tử cung khiến khối u sẽ cản trở tinh trùng đi vào tử cung, chặn đường lên ống dẫn trứng, giảm lưu lượng máu đến tử cung nên sẽ hạn chế khả năng phát triển phôi thai.
  • Vô sinh nam do mắc các vấn đề về suy giảm testosterone như tinh trùng yếu, tinh trùng dị dạng hay khiếm khuyết bộ phận sinh dục, khó giao hợp,…
  • Những người triệt sản vĩnh viễn khiến trứng và tinh trùng không thể thụ tinh một cách tự nhiên.
  • Các cặp vợ chồng đã không thành công với các kỹ thuật trợ sinh sản khác như dùng thuốc hỗ trợ khả năng sinh sản hay bơm tinh trùng vào buồng tử cung (IUI).
  • Người mắc các bệnh di truyền như tan máu bẩm sinh (Thalassemia), máu khó đông (Hemophilia) thì lVF cũng là liệu pháp tối ưu cho việc tìm kiếm con.

Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp các cặp vợ chồng cũng nên xem xét có nên thực hiện IVF không? Bao gồm như:

  • Các chị em không thể dùng loại thuốc kích trứng như đang mắc bệnh ung thư, người có nguy cơ mắc hội chứng OHSS gây quá kích buồng trứng hay phản ứng phụ quá mức với các loại thuốc trong quá trình thực hiện IVF.
  • Các vấn đề đạo đức liên quan đến tôn giáo, cá nhân như không muốn có trứng dư hoặc huỷ phôi, lưu trữ phôi,…
IVF

Các cặp vợ chồng vô sinh hiếm muộn có thể làm IVF

Xem thêm: Nam giới bị tắc ống dẫn tinh có chữa được không?

Mức hiệu quả của phương pháp IVF

Từ những đứa trẻ đầu tiên tại Việt Nam sinh ra bằng phương pháp thụ tinh trong ống nghiệm – IVF đầu những năm 2000 tại bệnh viện Từ Dũ (Thành phố Hồ Chí Minh). Cho đến hôm nay, IVF không còn xa lạ với mọi người, đặc biệt là các cặp vợ chồng vô sinh, hiếm muộn. Trải qua hơn 20 năm, đã có hàng chục nghìn đứa trẻ chào đời bằng phương pháp này.

Đây thực sự là phương pháp hữu hiệu cho nhiều phụ nữ không thể sinh con tự nhiên, không có thể có con với chồng hoặc cho những người muốn có con mà không cần phải kết hôn hay quan hệ tình dục. 

Nhưng không phải tất cả mọi người đều may mắn thành công trong lần thử đầu tiên, có khi trải qua thời gian dài tốn kém về chi phí, thời gian, công sức, điều trị các bệnh lý liên quan. Ngoài ra, tuổi tác phụ nữ cũng ảnh hưởng đến tỷ lệ sống của phôi thai:

  • Phụ nữ dưới 35 tuổi: Tỷ lệ thai sống mỗi chu kỳ làm IVF là 30 – 35%.
  • Phụ nữ từ 35 – 37 tuổi: Tỷ lệ thai sống là 25%.
  • Phụ nữ từ 38 – 40 tuổi: Tỷ lệ thai sống khoảng 20%.
  • Phụ nữ trên 40 tuổi: Tỷ lệ thai sống còn 6 – 10%.

Những rủi ro sau khi làm IVF

Hội chứng quá kích buồng trứng (OHSS)

Đây là rủi ro nguy hiểm nhất của IVF, thường thấy ở một số bệnh nhân kích thích buồng trứng. Các triệu chứng của hội chứng thường xuất hiện vào ngày thứ 4 – 5 sau khi chọc noãn:

  • Bệnh nhân cảm thấy đau, phù và bụng sưng nhẹ.
  • Khi xuất hiện nhiều nang ở buồng trứng gây tràn dịch màng bụng, cảm giác bụng khó chịu.
  • Bệnh nhân cảm thấy mệt, buồn nôn, nôn, đau bụng.
  • Trường hợp nặng có thể gây rối loạn đông máu, tổn thương thận, xoắn buồng trứng,…
IVF

Đau bụng trong hội chứng OHSS thường gặp sau khi làm IVF

Các biến chứng trong quá trình lấy trứng

  • Chảy máu trong và sau khi chọc noãn, máu từ buồng trứng hoặc âm đạo.
  • Nhiễm khuẩn cũng là biến chứng trong quá trình chọc noãn trong IVF nhưng hiếm gặp, có thể điều trị bằng kháng sinh.
  • Tổn thương cơ quan trong ổ bụng như ruột, bàng quang hay mạch máu lớn trong quá trình thủ thuật.

Nguy cơ mang đa thai

Sau khi thực hiện IVF, khoảng dưới 20% số phôi là 2 hoặc nhiều hơn sẽ làm tổ sau khi chuyển vào buồng tử cung sẽ phát triển đa thai. Tại nhiều quốc gia như Anh, số lượng phôi tối đa chuyển trong 1 chu kỳ IVF là 3 để hạn chế rủi ro này. Đa thai rất có thể sẽ gây nhiều khó khăn về tài chính và sức khỏe của người mẹ như:

  • Huyết áp cao.
  • Tiền sản giật cao gấp 3 – 5 lần sao với bình thường.
  • Tiểu đường thai kỳ.
  • Thiếu máu.
  • Đa ối do quá nhiều dịch màng ối bao quanh thai.
  • Sinh non, trọng lượng trẻ sinh ra thấp gấp 4 lần sinh 1 thai ảnh hưởng đến sức khỏe các bé sau này như bại não, tàn tật,…
  • Tỷ lệ chết ngay khi sinh cao khoảng 4 – 8 so với bình thường.
IVF

Thực hiện IVF có khả năng mang đa thai

Bị sảy thai

Sảy thai thường thấy trong nhiều trường hợp mang đa thai. Số lượng thai càng nhiều thì nguy cơ sảy thai sẽ càng cao. Thời gian trung bình mang thai là 39 tuần cho thai một, 35 tuần cho thai đôi và 33 tuần cho thai 3. Ngoài ra, tỷ lệ sinh non ở thai đôi nguy cơ 50% và thai ba là 90%.

Ung thư buồng trứng

Một số nghiên cứu tiến hành dựa trên mối liên hệ IVF và nguy cơ ung thư buồng trứng. Bằng chứng cho thấy các phương pháp kích thích buồng trứng để thu lấy trứng có thể gia tăng nguy cơ ung thư nhưng tỷ lệ là rất nhỏ. 

Nguyên nhân có thể do trứng sinh ra nhiều không được thụ tinh, bề mặt buồng trứng vỡ ra nhiều lần để giải phóng trứng, tổn thương càng nhiều có thể gây ung thư buồng trứng trong một vài trường hợp gồm::

  • Gen đột biến BRCA1 hoặc BRCA2.
  • Không sinh con hoặc sinh con muộn.
  • Phụ nữ càng lớn tuổi, nguy cơ mắc bệnh càng cao.
  • Dùng liệu pháp hormone sau mãn kinh.
IVF

Kích trứng trong IVF có nguy cơ gây ung thư buồng trứng 

Quy trình làm IVF như thế nào?

Kích thích buồng trứng

  • Bác sĩ theo dõi buồng trứng và thời gian rụng trứng.
  • Buồng trứng đang sản sinh trứng và nồng độ hormone được kiểm tra và đảm bảo chỉ số bình thường.
  • Có thể dùng thêm thuốc sinh sản hoặc hormone để kích thích buồng trứng sản sinh ra nhiều trứng để tăng cơ hội trứng được thụ tinh và mang thai.

Chọc hút trứng

  • Bác sĩ sẽ chỉ định thuốc giảm đau để giảm sự khó chịu.
  • Bác sĩ sẽ dùng cây kim chuyên dụng rất nhỏ qua âm đạo, phối hợp với siêu âm âm đạo, dịch được lấy ra khỏi các nang bằng cách hút nhẹ
  • Sau khi hút được nang trứng, noãn được phân tách khỏi dịch nang trứng.
  • Trứng được đặt trong dĩa nuôi cấy đặc biệt và đưa vào lồng ấp.

Thụ tinh

  • Thụ tinh cho trứng bằng tinh trùng của người chồng được bảo quản hoặc từ đối tác cho những tinh trùng mạnh nhất trộn với trứng hoặc có thể tiêm trực tiếp vào trứng.
  • Tinh trùng và trứng được đặt trong lồng ấp.
  • Theo dõi để đảm bảo hợp tử phát triển thành phôi thai khỏe mạnh để phát triển. 

Chuyển phôi và cấy ghép

  • Phôi được kiểm tra và chọn ra những phôi khỏe nhất để chuyển giao.
  • Dùng dụng cụ mở âm đạo.
  • Chuyển phôi qua một ống nhựa nhỏ đặt qua cổ tử cung vào trong buồng tử cung.
  • Quy trình IVF hoàn thành, bệnh nhân nên nằm nghỉ ngơi.
IVF

Tóm tắt quy trình thực hiện IVF 

Lưu ý gì sau khi làm IVF?

Sẽ có một số điểm cần lưu ý sau khi thực hiện quy trình IVF cho các cặp vợ chồng trong vấn đề dinh dưỡng, lối sinh hoạt thường ngày, giúp cơ thể đảm bảo khỏe mạnh, giảm bớt căng thẳng tâm lý do quá suy nghĩ về vấn đề mang thai, cụ thể như sau:

Chế độ dinh dưỡng

  • Bổ sung chất béo không bão hòa trong quả bơ, các loại hạt như óc chó, macca, hạt điều, hạnh nhân, đậu nành, vừng, đậu hà lan,… tốt cho quá trình thụ thai.
  • Bổ sung acid folic cần thiết cho sự phân chia, phát triển tế bào phôi, sản sinh tế bào máu, tránh nguy cơ sảy thai, ảnh hưởng ống thần kinh ở thai nhi, hở hàm ếch ở trẻ sơ sinh,… Acid folic có nhiều trong lòng đỏ trứng, bơ, sữa, trái cây họ cam quýt,…
  • Các loại trứng gà, thịt, cá, đậu,… là nguồn cung cấp đạm tốt nhất cho các mẹ, đặc biệt là đạm từ cá chép, cá rô, cá hồi,…
  • Bổ sung sắt giúp tăng tế bào máu, nuôi dưỡng đủ cho mẹ và thai nhi. Các loại thịt đỏ như bò, cừu, gan động vật, hải sản,… là nguồn cung cấp sắt lý tưởng.
  • Các mẹ nên uống sữa mỗi ngày để đủ cung cấp đủ khoảng 1000mg canxi/ngày.
  • Bổ sung các loại rau, trái cây an toàn, tốt cho các mẹ bầu như cà chua, củ dền, bí đỏ, cà rốt, ớt chuông, hạt sen, táo, cam, bơ, kiwi,…
  • Nam giới nên bổ sung các thực phẩm giàu kẽm như hàu, thịt đỏ, thuỷ hải sản, các loại hạt, rau xanh,… giúp cải thiện số lượng tinh trùng, tinh trùng khỏe mạnh cũng như sức khỏe sinh sản.
  • Không nên sử dụng rượu, bia, thuốc lá, chất kích thích vì sẽ ảnh hưởng đến việc sản sinh tinh trùng khỏe mạnh.

Xem thêm: Bạn có biết: Các thực phẩm tăng sinh lý nam 1 cách vượt trội

Điều chỉnh lối sống, sinh hoạt

  • Khi hoàn tất quy trình IVF, các chị em nên nằm nghỉ khoảng 30 phút tại bệnh viện để cơ thể thư giãn, hồi lại sức. Sau đó có thể di chuyển về nhà sinh hoạt một cách bình thường.
  • Nên uống đủ nước từ 2,5 – 3 lít mỗi ngày.
  • Các cặp vợ chồng có thể quan hệ tình dục nhẹ nhàng sau khi làm IVF, trong trường hợp nếu có căng tức bụng dưới thì nên kiêng quan hệ cho đến khi tình trạng này thuyên giảm.
  • Chị em phụ nữ hậu IVF không nên ngâm mình trong nước nóng ở bồn tắm, bơi lội hoặc tắm biển để tránh tình trạng viêm nhiễm.
  • Tuân thủ sử dụng các loại thuốc do bác sĩ kê đơn, không tự ý dùng các loại thực phẩm chức năng, thuốc bắc, thuốc nam an thai không rõ xuất xứ, chưa có sự chỉ định của bác sĩ sản khoa.
  • Tuân thủ sử dụng thuốc progesterone do bác sĩ chỉ định hỗ trợ hoàng thể đến khoảng tuần 11 – 12 của thai kỳ cho tới khi nhau thai đủ phát triển để nuôi dưỡng thai nhi.
  • Tránh các hoạt động mạnh như chơi thể thao, khiêng vác nặng. Có thể đi bộ nhẹ giúp duy trì sức khỏe, điều hòa khí huyết lưu thông mà không ảnh hưởng đến phôi thai. Các hoạt động như lái xe, làm việc văn phòng, nấu nướng, dọn dẹp nhẹ,… cũng không ảnh hưởng nhiều đến phôi.
  • Hạn chế tâm lý căng thẳng, lo lắng và suy nghĩ quá nhiều về kết quả cấy phôi.
  • Có thể chọn những hoạt động giải trí nhẹ nhàng như nghe nhạc, đọc sách, nấu ăn, cắm hoa, tập yoga, tập thiền… có thể hiệu quả trong việc cân bằng lại tinh thần.
  • Nam giới nên rèn luyện thể dục, thể thao đều đặn giúp hormone nam sinh ra với hàm lượng lớn, cải thiện hệ thống sinh dục hoạt động tốt hơn.
  • Kiểm soát stress tốt ở nam giới như giữ tâm lý vui vẻ, thoải mái, tránh tâm lý con cái để đạt tỷ lệ thành công cao khi dùng liệu pháp IVF.
IVF

Sau khi làm IVF có thể hoạt động nhẹ như đi bộ

Nguồn tham khảo