Béo phì và lười vận động gây ra tiểu đường type 2 như thế nào?

Theo dõi Docosan trên

Béo phì và lười vận động đang trở thành một vấn đề sức khỏe toàn cầu, đặc biệt là ở các nước phát triển. Hai yếu tố này được xem là những “thủ phạm” chính gây ra bệnh tiểu đường type 2 –  căn bệnh mãn tính nguy hiểm. Vậy cơ chế nào đã dẫn đến mối liên kết chặt chẽ này? Hãy cùng Docosan tìm hiểu ở bài viết dưới đây!

Béo phì là gì? Các tiêu chí đánh giá béo phì

Béo phì là tình trạng cơ thể tích lũy mỡ đến mức dư thừa, ảnh hưởng đến sức khỏe và làm tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh mãn tính như: tiểu đường type 2, bệnh tim mạch và ung thư.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), được định nghĩa thông qua chỉ số khối cơ thể (BMI). Đây là một chỉ số được tính dựa vào chiều cao và khối lượng cơ thể, áp dụng cho người trưởng thành từ 18 tuổi trở lên, không phân biệt giới tính.

Cách tính BMI: BMI = Cân nặng (kg) / Chiều cao² (m²) 

• Chỉ số BMI từ 25,0 đến 29,9 cho thấy tình trạng thừa cân.
• Chỉ số BMI từ 30,0 đến 34,9 được chẩn đoán là béo phì độ 1.
• Chỉ số BMI từ 35,0 đến 39,9 là béo phì độ 2.
• Chỉ số BMI từ 40,0 trở lên được xem là béo phì cực độ hoặc nghiêm trọng (béo phì độ 3).

Cơ chế béo phì gây ra tiểu đường type 2

Béo phì, đặc biệt khi mỡ nội tạng tích tụ quá mức, là nguyên nhân chính gây ra kháng insulin – một bước quan trọng dẫn đến tiểu đường type 2. Khi lượng mỡ trong cơ thể tăng, mô mỡ giải phóng các adipokin, làm giảm khả năng của tế bào trong việc sử dụng glucose, dẫn đến kháng insulin.

Khi đó, cơ thể phải tăng tiết insulin để bù đắp, nhưng tình trạng này chỉ tạm thời vì tuyến tụy không thể duy trì sự sản xuất insulin cao trong thời gian dài.

Ngoài ra, tình trạng viêm mạn tính do béo phì cũng đóng vai trò quan trọng gây ra các bệnh lý, đặc biệt là đái tháo đường type 2. Mô mỡ thừa làm thu hút các đại thực bào, kích hoạt quá trình viêm và giải phóng nhiều chất gây viêm và góp phần vào việc cản trở tín hiệu insulin. Tế bào beta tụy, dưới áp lực từ nhu cầu insulin cao, dần bị tổn thương và suy giảm chức năng, dẫn đến thiếu insulin. Kết quả là cơ thể không kiểm soát được đường huyết, gây ra tiểu đường type 2.

Lối sống ít vận động và nguy cơ tiểu đường type 2

Những người ít vận động, đặc biệt là những người làm việc trong môi trường bệnh viện hoặc văn phòng, có nguy cơ mắc đái tháo đường cao gấp 3 lần so với người lao động chân tay.

Insulin được sản xuất tại tuyến tụy, hoạt động của hormone này giúp tế bào hấp thụ glucose từ máu để tạo ra năng lượng. Khi cơ thể ít vận động, tế bào không phản ứng hiệu quả với insulin.

Cụ thể, nghiên cứu đã chỉ ra nếu ngồi liên tục hơn 8 giờ, khả năng phản ứng với insulin của tế bào sẽ thực sự bị suy giảm. Điều đó khiến tuyến tụy phải tiết ra nhiều insulin hơn để bù đắp, dẫn đến nguy cơ mắc bệnh tiểu đường.

Bên cạnh đó, nếu thói quen ít vận động đi kèm với việc tiêu thụ quá nhiều thực phẩm giàu năng lượng, cơ thể sẽ có nguy cơ béo phì. Như đã đề cập, dù trong giai đoạn đầu của béo phì, chức năng sản xuất insulin vẫn bình thường, nhưng theo thời gian, chất kháng insulin gia tăng và làm giảm hiệu quả của insulin.

Tuyến tụy phải hoạt động quá sức để sản xuất insulin, dẫn đến khả năng sản xuất insulin giảm dần. Khi tuyến tụy không thể sản xuất đủ insulin để duy trì quá trình chuyển hóa đường trong máu, bệnh đái tháo đường xuất hiện.

Lối sống ít vận động, đặc biệt là ngồi liên tục hơn 8 giờ, làm tăng nguy cơ mắc bệnh đái tháo đường type 2 lên gấp 3 lần so với người lao động chân tay. Cơ chế chính là do sự suy giảm khả năng phản ứng của tế bào với insulin (còn gọi là kháng insulin). 

Insulin – hormone do tuyến tụy sản xuất, có vai trò vận chuyển glucose từ máu vào tế bào để tạo năng lượng. Khi tế bào kháng insulin, tuyến tụy buộc phải tăng tiết insulin để bù đắp.

Hơn nữa, nếu ít vận động đi kèm với việc tiêu thụ thực phẩm giàu năng lượng sẽ dẫn đến béo phì. Mỡ thừa, đặc biệt là mỡ nội tạng, làm gia tăng các chất kháng insulin, khiến hiệu quả của hormone này càng giảm sút. 

Tuyến tụy khi phải hoạt động quá sức trong thời gian dài sẽ dần bị suy giảm khả năng sản xuất insulin. Khi đó, cơ thể không thể duy trì được quá trình chuyển hóa đường huyết ổn định, dẫn đến sự phát triển của bệnh đái tháo đường type 2.

Phòng ngừa tiểu đường type 2 do béo phì và lười vận động

Có nhiều phương pháp để phòng ngừa béo phì, bao gồm chế độ sinh hoạt lành mạnh, chế độ ăn uống khoa học và luyện tập thể chất thường xuyên. Dưới đây là một số cách phòng ngừa hiệu quả:

Chế độ sinh hoạt lành mạnh:

Để tăng tỷ lệ giảm cân thành công, chúng ta có thể thay đổi chế độ ăn uống và lối sống theo những cách sau:

• Đặt mục tiêu giảm cân thực tế: Giảm chỉ 3% trọng lượng cơ thể ban đầu có thể giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc các biến chứng liên quan đến bệnh.
• Ăn chậm và tập trung khi ăn: Tránh bị phân tâm khi ăn, chẳng hạn như xem TV, để giúp cơ thể nhận biết cảm giác no sớm hơn.
• Tránh ăn quá nhiều: Chủ động kiểm soát lượng thức ăn, tránh ăn khi không đói hoặc khi cảm thấy căng thẳng.
• Nhận sự hỗ trợ từ gia đình và bạn bè: Tạo động lực từ những người xung quanh sẽ giúp bạn duy trì quyết tâm giảm cân.
• Theo dõi tiến trình giảm cân: Cân thường xuyên và ghi chép lại kết quả để đánh giá sự tiến bộ.
• Tìm kiếm sự hỗ trợ tâm lý: Chuyên gia y tế hoặc bác sĩ có thể giúp bạn thay đổi cách nghĩ về thực phẩm và thói quen ăn uống. Các phương pháp tâm lý trị liệu như liệu pháp hành vi nhận thức (CBT) có thể mang lại hiệu quả tích cực trong việc thay đổi hành vi ăn uống.

Chế độ ăn uống khoa học:

Để giảm từ 0,5 đến 1kg mỗi tuần, hầu hết mọi người nên giảm khoảng 600 calo mỗi ngày. Đối với nam giới, điều này có nghĩa là không tiêu thụ quá 1.900 calo mỗi ngày, còn đối với phụ nữ, con số này là 1.400 calo.

Cách hiệu quả nhất là thay thế các thực phẩm dễ gây béo phì và giàu năng lượng, như thức ăn nhanh, đồ chế biến sẵn và đồ uống có đường (bao gồm cả rượu), bằng các thực phẩm lành mạnh. Một chế độ ăn uống khoa học nên bao gồm:

• Nhiều trái cây và rau quả để cung cấp vitamin, khoáng chất và chất xơ.
• Chọn các loại tinh bột chuyển hóa chậm như khoai tây, bánh mì, gạo, mì ống, ưu tiên ngũ cốc nguyên hạt và các loại tinh bột giàu chất xơ.
• Sữa và chế phẩm từ sữa để cung cấp canxi và protein.
• Nguồn protein từ động vật và thực vật, đặc biệt nên ăn nhiều cá, đậu và các protein từ thực vật khác
• Hạn chế thức ăn dầu mỡ và đồ uống có đường, thực phẩm chế biến sẵn.

Mời bạn để lại thông tin để tham gia các chương trình giảm cân với sự đồng hành 24/7 của chuyên gia, giúp bạn ăn uống, tập luyện khoa học. Cùng trao đổi trực tiếp với chuyên gia và nhận ưu đãi  ngay tại đây:

Luyện tập thường xuyên:

Việc cắt giảm calo giúp giảm cân, nhưng vận động thể chất là điều kiện cần để duy trì sức khỏe và thúc đẩy trao đổi chất. Luyện tập thường xuyên không chỉ giúp kiểm soát hơn 20 loại bệnh mà còn giảm đến 40% nguy cơ mắc tiểu đường type 2. Dưới đây là những lợi ích thiết yếu khác từ việc luyện tập:

• Tăng độ nhạy cảm với insulin.
• Cải thiện chỉ số lipid máu.
• Giảm huyết áp.
• Cơ thể săn chắc và khỏe mạnh hơn.
• Cải thiện sức khỏe tâm lý.
• Giảm nguy cơ ung thư vú và ung thư đại tràng.
• Tăng tuổi thọ trung bình.

Để duy trì thói quen luyện tập hiệu quả, hãy lựa chọn những bài tập thú vị và thư giãn như yoga, đi bộ, bơi lội,… Bên cạnh đó, kết hợp các bài tập này với rèn luyện tập kháng lực (như nâng tạ, chống đẩy) sẽ mang lại hiệu quả tốt hơn khi thực hiện riêng lẻ.

Hoạt động thể chất 150 phút mỗi tuần sẽ giúp cải thiện sức khỏe, trong khi 300 đến 360 phút mỗi tuần sẽ giúp giảm và duy trì cân nặng. Phát triển một lối sống kết hợp với hoạt động thể lực có thể giúp giảm cân và phòng ngừa đái tháo đường type 2 hiệu quả.

Để phòng ngừa tiểu đường type 2 do béo phì và lối sống ít vận động, việc điều chỉnh chế độ ăn uống, sinh hoạt và tập luyện là bắt buộc. Tuy nhiên, để đạt được kết quả bền vững, bạn cần một phương pháp khoa học và sự đồng hành chuyên môn để cắt đứt vòng luẩn quẩn Béo phì – Kháng Insulin – Tiểu đường.

Bạn có thể tham khảo mô hình kết hợp giữa điều trị y khoa và hỗ trợ thay đổi lối sống của DiaB – Trung tâm điều trị tích hợp kiểm soát Cân nặng – Bệnh mãn tính. Chương trình này dựa trên tiêu chuẩn DSMES uy tín từ Hoa Kỳ, tập trung vào các trụ cột chính để kiểm soát đường huyết và cân nặng một cách toàn diện:

• Dinh dưỡng điều trị chuyên sâu: Chuyên gia dinh dưỡng sẽ thiết kế và điều chỉnh dinh dưỡng cá nhân hóa dựa trên thói quen của bạn, thay vì áp dụng thực đơn mẫu, nhằm kiểm soát đường huyết và cân nặng hiệu quả.
• Vận động an toàn và hiệu quả: Thiết lập chế độ tập luyện phù hợp thể trạng, giúp tăng cường độ nhạy insulin và cải thiện chuyển hóa.
• Kiểm soát tinh thần & Giấc ngủ: Huấn luyện viên đồng hành giúp tối ưu hóa chất lượng giấc ngủ và kiểm soát căng thẳng (giảm cortisol), yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến đường huyết.
• Đồng hành liên tục (24/7): Với sự hỗ trợ sát cánh của Bác sĩ Nội tiết, Dinh dưỡng và HLV Sức khỏe cá nhân, bạn sẽ được tư vấn mọi lúc, giúp duy trì thói quen mới bền vững.

Việc kết hợp điều chỉnh lối sống khoa học này đã được chứng minh lâm sàng, giúp giảm 1% HbA1c (giảm 43% nguy cơ cắt cụt chi và 16% nguy cơ suy tim, yên tâm loại bỏ 20 – 30% nguy cơ biến chứng vi mạch) và giảm 3 – 5% cân nặng (giảm lượng thuốc điều trị và biến chứng).

Thông tin liên hệ:

• Website: https://diab.com.vn/
• Địa chỉ:
  • 114 Đường 51 An Phú, Thủ Đức, TP.HCM.  
  • 33C Lê Thánh Tôn, Phường Sài Gòn, TP.HCM. Đặt lịch khám tại đây

• • Phòng 3A01 Tòa nhà The Grace, 71 Hoàng Văn Thái, Phường Tân Phú, Quận 7, TP.HCM. Đặt lịch khám tại đây

• Hotline: 0931888832
• Thời gian làm việc: 9:00 – 18:00 (Thứ 2 – Thứ 6).

Câu hỏi liên quan

Sau đây là một số câu hỏi thường gặp về tình trạng béo phì và lười vận động được nhiều người thắc mắc:

Béo phì có phải là nguyên nhân duy nhất gây ra tiểu đường type 2?

Mặc dù béo phì là yếu tố nguy cơ hàng đầu, nhưng không phải là nguyên nhân duy nhất gây ra tiểu đường type 2. Các yếu tố quan trọng khác bao gồm:

• Di truyền và chủng tộc: Gia đình có tiền sử mắc bệnh hoặc thuộc một số nhóm dân tộc có nguy cơ cao.
• Tuổi tác: Nguy cơ tăng dần theo thời gian, đặc biệt là sau tuổi 45.
• Tiền sử bệnh lý: Người từng bị tiểu đường thai kỳ, hội chứng buồng trứng đa nang, cao huyết áp hoặc cholesterol cao.
• Lối sống: Ít vận động, chế độ ăn kém khoa học, hút thuốc lá và lạm dụng rượu bia.

Tập thể dục bao nhiêu là đủ để phòng ngừa tiểu đường?

Không có câu trả lời cụ thể về vấn đề này cho tất cả mọi người, vì nhu cầu vận động của mỗi người là khác nhau tùy thuộc vào tuổi tác, sức khỏe, thể trạng và mức độ hoạt động hiện tại. Tuy nhiên, các chuyên gia khuyến nghị nên tập ít nhất 150 phút hoạt động thể lực mức độ vừa phải mỗi tuần: tương đương với 30 phút mỗi ngày, 5 ngày một tuần. Hoạt động mức độ vừa phải bao gồm đi bộ nhanh, đạp xe, bơi lội, nhảy aerobic…

Chế độ ăn cho người béo phì như thế nào?

Chế độ ăn cho người béo phì cần được thiết kế để giảm cân, cải thiện sức khỏe và phòng ngừa các bệnh liên quan đến béo phì như tiểu đường type 2, tim mạch. Dưới đây là một số nguyên tắc cơ bản:

• Giảm lượng calo: Mục tiêu chính là tiêu thụ ít calo hơn so với lượng calo tiêu thụ.
• Tăng cường chất xơ: Chất xơ giúp no lâu hơn, giảm cảm giác thèm ăn và tốt cho hệ tiêu hóa.
• Uống đủ nước: Nước giúp tăng cường trao đổi chất và giảm cảm giác thèm ăn.
• Ăn chậm, nhai kỹ: Điều này giúp bạn cảm thấy no nhanh hơn và tiêu thụ ít thức ăn hơn.
• Hạn chế đồ ăn chế biến sẵn, đồ ngọt, đồ uống có ga: Những thực phẩm này thường chứa nhiều đường, chất béo không lành mạnh và ít chất dinh dưỡng.

Béo phì và lười vận động là hai yếu tố nguy cơ hàng đầu gây ra bệnh tiểu đường type 2. Tuy nhiên, chúng ta hoàn toàn có thể phòng ngừa và kiểm soát bệnh bằng cách thay đổi lối sống lành mạnh. Hãy bắt đầu ngay hôm nay bằng việc điều chỉnh chế độ ăn uống, tăng cường vận động và thường xuyên kiểm tra sức khỏe.

Xem thêm:

• 8 dấu hiệu sớm của bệnh tiểu đường bạn cần lưu lại ngay!
• Xét nghiệm tiểu đường ở đâu? Top 5 địa điểm uy tín
• Mối liên hệ giữa biến chứng tim mạch và đái tháo đường

Nguồn tham khảo:

1. Does physical activity modify the risk of obesity for type 2 diabetes: a review of epidemiological data

• Link tham khảo: https://link.springer.com/article/10.1007/s10654-009-9395-y
• Ngày tham khảo: 20/12/2024

2. Physical Inactivity, Obesity, and Type 2 Diabetes: An Evolutionary Perspective

• Link tham khảo: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28129048/
• Ngày tham khảo: 20/12/2024